Το «διάλειμμα» από το άγχος δεν είναι πάντα αποφυγή – Τι λένε οι ειδικοί

• Η απομάκρυνση από μια στρεσογόνα κατάσταση δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη αποφυγής, αλλά μπορεί να λειτουργήσει ως ένας αποτελεσματικός μηχανισμός ψυχικής αποφόρτισης. Σύμφωνα με ειδικούς, όταν το άγχος ξεπερνά τις αντοχές μας ή δεν υπάρχει άμεση λύση στο πρόβλημα, ένα συνειδητό «διάλειμμα» μπορεί να συμβάλει στη μείωση του στρες, την ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας και την πιο αποτελεσματική διαχείριση των δυσκολιών.

Όλοι έχουμε βρεθεί αντιμέτωποι με στιγμές έντονου άγχους, όπου αντί να ασχοληθούμε με αυτό που μας πιέζει, καταφεύγουμε σε άλλες δραστηριότητες, όπως οι δουλειές του σπιτιού, η μαγειρική ή μια βόλτα. Αν και πολλοί θεωρούν αυτή τη συμπεριφορά ως αναβλητικότητα ή αποφυγή, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν είναι πάντα επιζήμια.

Η ψυχολογία διακρίνει δύο βασικούς τρόπους διαχείρισης του στρες. Ο πρώτος είναι η ενεργητική αντιμετώπιση, κατά την οποία το άτομο προσπαθεί να επιλύσει το πρόβλημα ή να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο το αντιλαμβάνεται. Ο δεύτερος είναι η προσωρινή απομάκρυνση από τον στρεσογόνο παράγοντα, επιλέγοντας συνειδητά να στρέψει την προσοχή του αλλού.

Για αρκετά χρόνια η δεύτερη αυτή στρατηγική ταυτιζόταν με την αποφυγή. Ωστόσο, νεότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι, υπό προϋποθέσεις, μπορεί να λειτουργήσει ευεργετικά και να βοηθήσει στη διαχείριση του άγχους.

Ο καθηγητής Ψυχολογίας Christian Waugh χρησιμοποιεί μια χαρακτηριστική παρομοίωση, εξηγώντας ότι οι ψυχικές αντοχές μοιάζουν με έναν κουβά γεμάτο νερό, ενώ το στρες με μια φωτιά. Όταν η «φωτιά» είναι υπερβολικά μεγάλη, οι διαθέσιμοι ψυχικοί πόροι δεν επαρκούν για να τη σβήσουν. Σε τέτοιες περιπτώσεις, μια προσωρινή αποστασιοποίηση μπορεί να επιτρέψει στο άτομο να ανακτήσει δυνάμεις και να επιστρέψει αργότερα πιο αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση του προβλήματος.

Αντίστοιχα ευρήματα έχουν καταγραφεί και μετά από φυσικές καταστροφές, όπου δραστηριότητες όπως μια θεατρική παράσταση, ένας αθλητικός αγώνας ή μια κοινωνική εκδήλωση βοήθησαν τους ανθρώπους να διαχειριστούν ψυχολογικά τις πρώτες ημέρες της κρίσης.

Η στρατηγική αυτή αποδεικνύεται ιδιαίτερα χρήσιμη και όταν δεν υπάρχει άμεση λύση σε ένα πρόβλημα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η πανδημία της COVID-19, όταν η αβεβαιότητα και η έλλειψη ελέγχου επιβάρυναν σημαντικά την ψυχική υγεία των πολιτών.

Έρευνα του Wake Forest University έδειξε ότι όσοι αφιέρωναν χρόνο σε δραστηριότητες που τους απομάκρυναν προσωρινά από τις ανησυχίες για την πανδημία βίωναν περισσότερα θετικά συναισθήματα, λιγότερο στρες και μεγαλύτερη αίσθηση ελέγχου της καθημερινότητάς τους.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η διαχείριση του χρόνιου στρες, το οποίο εξαντλεί σταδιακά τις ψυχικές αντοχές. Μελέτες σε γονείς και φροντιστές ατόμων με χρόνιες παθήσεις έδειξαν ότι όσοι επέτρεπαν στον εαυτό τους μικρά διαλείμματα από τις απαιτήσεις της καθημερινότητας εμφάνιζαν καλύτερη ψυχική υγεία, χαμηλότερα επίπεδα άγχους και λιγότερα συμπτώματα κατάθλιψης, ενώ βελτιωνόταν και η ποιότητα της σχέσης τους με τα πρόσωπα που φρόντιζαν.

Οι ειδικοί τονίζουν, πάντως, ότι υπάρχει σημαντική διαφορά ανάμεσα στην προσωρινή αποστασιοποίηση και την αποφυγή ενός προβλήματος. Στην πρώτη περίπτωση στόχος είναι η ανάκτηση ψυχικών δυνάμεων ώστε να υπάρξει αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση στη συνέχεια, ενώ στη δεύτερη το άτομο προσπαθεί να αγνοήσει την ύπαρξη του προβλήματος.

Εξίσου σημαντική είναι και η επιλογή της δραστηριότητας που θα λειτουργήσει ως «διάλειμμα». Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι μεγαλύτερη σημασία από την ίδια τη δραστηριότητα έχει ο σκοπός για τον οποίο επιλέγεται. Μια βόλτα, μια συνάντηση με φίλους, μια δημιουργική ασχολία ή μια σειρά μπορούν να λειτουργήσουν αναζωογονητικά, όταν στόχος είναι η ξεκούραση του μυαλού.