- Γεωπολιτικές συγκρούσεις, ενεργειακά διλήμματα και ο ρόλος Ελλάδας–Κύπρου στο νέο τοπίο
Η ενεργειακή σκακιέρα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Ανατολικής Μεσογείου βρίσκεται σε πλήρη αναδιαμόρφωση. Η σύγκρουση δύο μεγάλων γεωπολιτικών ρευμάτων, της επερχόμενης υπερπροσφοράς LNG από τις ΗΠΑ και το Κατάρ και της επιτάχυνσης της Πράσινης Μετάβασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θέτει σε κίνδυνο την ορθολογική χάραξη πολιτικής και αναδεικνύει την ανάγκη για σοβαρή ενεργειακή αυτονομία.
Η στάση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον GSI, να προχωρήσει «χωρίς περαιτέρω μελέτες», αποτελεί το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα, όπου η γεωπολιτική βούληση υπερισχύει της οικονομικής και τεχνικής τεκμηρίωσης.
Η επικείμενη πτώση των τιμών του φυσικού αερίου στην Ευρώπη το 2026 και το 2027 θα είναι αποτέλεσμα μιας βραχυπρόθεσμης διόρθωσης της αγοράς του LNG, και όχι της επίτευξης παγκόσμιας ενεργειακής επάρκειας. Η παγκόσμια αγορά LNG αναμένεται να πλημμυρίσει με περίπου 100 bcm/έτος νέας παραγωγικής ικανότητας (Golden Pass, Κατάρ κ.ά.). Αυτός ο όγκος είναι αρκετός για να καλύψει την καθαρή αύξηση της παγκόσμιας ζήτησης, κυρίως από την Ασία, και να δημιουργήσει ένα μικρό πλεόνασμα ρευστότητας. Όταν υπάρχει πλεόνασμα, η αγορά μετακινείται από το να καθορίζεται από τους πωλητές στους αγοραστές, ρίχνοντας την τιμή spot του TTF. Κατά τον IEA, ο ρυθμός αύξησης της προσφοράς LNG αναμένεται να υπερβεί τον ρυθμό αύξησης της ζήτησης για ένα σύντομο διάστημα, παρέχοντας στην Ευρώπη μια βραχυπρόθεσμη ανακούφιση από τον φόβο των ελλείψεων και τον υψηλό γεωπολιτικό κίνδυνο. Εάν η ζήτηση της Ασίας, ενισχυμένη από το ΑΙ, εκτοξευθεί, η Ευρώπη θα χάσει τη δυνατότητα διαπραγμάτευσης για ευέλικτα φορτία LNG, καθιστώντας την ευάλωτη σε νέες, ακραίες αυξήσεις τιμών.
Tο αισιόδοξο σενάριο της τιμής του φυσικού αερίου καταρρέει όταν λάβουμε υπόψη τη δομική ζήτηση που δημιουργείται από την Ασία και, κυρίως, από την αλματώδη ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης και των κέντρων δεδομένων. Χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία και το Πακιστάν αποτελούν τον πυρήνα της παγκόσμιας ζήτησης LNG, αντικαθιστώντας τον άνθρακα. Τα κέντρα δεδομένων και οι απαιτήσεις των μοντέλων AI χρειάζονται υψηλής πυκνότητας, αξιόπιστη ενέργεια 24/7/365. Αυτή η απαίτηση δεν μπορεί να καλυφθεί από τις ανανεώσιμες πηγές χωρίς τεράστιες επενδύσεις σε αποθήκευση. Το φυσικό αέριο και η πυρηνική ενέργεια είναι οι μόνες πηγές που μπορούν να ανταποκριθούν άμεσα σε αυτή τη νέα τεράστια ζήτηση. Σε αυτό το ευάλωτο περιβάλλον, oι ΗΠΑ επενδύουν για να μετατρέψουν την Ελλάδα σε πύλη εισόδου του Vertical Gas Corridor προς τα Βαλκάνια και την Ουκρανία. Η πρόβλεψη των αναγκών σε φυσικό αέριο για τα Βαλκάνια και την Ουκρανία το 2035 κυμαίνεται μεταξύ 9 bcm/έτος (βάσει του σεναρίου της ΕΕ) και 15-20 bcm/έτος (βάσει της τεχνικής ικανότητας των υποδομών και της ανασυγκρότησης). Πάντως σε περίπτωση συνεργασίας αμερικανικών εταιρειών με Ρώσους παραγωγούς (π.χ. σε μελλοντικά projects LNG), η γεωπολιτική προτεραιότητα και το κόστος μεταφοράς/υποδομής του Vertical Corridor, ο οποίος είναι σχεδιασμένος για μη-ρωσικό αέριο, μπορεί να χάσει μέρος της κρισιμότητάς του ως μέσο ενεργειακής απεξάρτησης.
Σε αυτό το πλαίσιο, η εμμονή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να επιταχύνει τον GSI χωρίς νέες μελέτες αντανακλά την προτεραιότητα της ΕΕ να δημιουργήσει έναν πράσινο διάδρομο ως γεωπολιτικό αντίβαρο, αδιαφορώντας για την οικονομική τεκμηρίωση. Εάν η Κύπρος και η Ελλάδα μπορούν να αντλούν αργότερα ρεύμα από το ηπειρωτικό δίκτυο ή τη Μέση Ανατολή κατά τη διάρκεια αυξήσεων των τιμών, η ζήτηση για μονάδες ηλεκτροπαραγωγής αιχμής, οι οποίες σήμερα βασίζονται σε εισαγόμενο LNG των ΗΠΑ (π.χ. από Αλεξανδρούπολη), θα ήταν δυνατόν να μειωθεί. Ο κύπριος ρυθμιστής (ΡΑΕΚ) αρνείται να εγκρίνει την ανάκτηση του κόστους του έργου από τους καταναλωτές πριν τεθεί σε λειτουργία το καλώδιο. Αυτή η θέση είναι κρίσιμη, καθώς η ΡΑΕΚ θεωρεί ότι η τρέχουσα συμφωνία μεταφέρει τον γεωπολιτικό κίνδυνο της παρεμπόδισης του καλωδίου από την Τουρκία στον Κύπριο φορολογούμενο, εάν η επένδυση αποτύχει.
Το ενδιαφέρον της DFC (International Development Finance Corporation) των ΗΠΑ να επενδύσει στον GSI δεν είναι οικονομικό, αλλά αμυντικό. Η επιτάχυνση του GSI από την ΕΕ αποσκοπεί στο να αποτρέψει αυτήν την είσοδο του DFC, φοβούμενη ότι οι ΗΠΑ θα χρησιμοποιήσουν την επένδυση για να επιβάλουν όρους που θα προστατεύουν τις δικές τους επενδύσεις στο LNG υπονομεύοντας έτσι τον αμιγώς «πράσινο» χαρακτήρα του έργου GIS. Για τη Κύπρο, η επένδυση της DFC αποτελεί τη μόνη φυσική εγγύηση ότι η Τουρκία δεν θα τολμήσει να παρεμποδίσει ή να καταστρέψει το καλώδιο, καθώς αυτό θα συνιστούσε επίθεση σε αμερικανικό στρατηγικό συμφέρον.
Εν κατακλείδι, η Ελλάδα δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στα ρευστά φορτία των ΗΠΑ ή στα πράσινα κεφάλαια της ΕΕ, αλλά να επιταχύνει, με προτεραιότητα, την εκμετάλλευση των εγχώριων κοιτασμάτων (όπως αυτά Νοτίως της Κρήτης), όπως ήδη κάνει η Κύπρος. Μόνο με τη δική της παραγωγή μπορεί να διασφαλίσει ένα ρεαλιστικό ενεργειακό μείγμα που θα καλύπτει αξιόπιστες ανάγκες της νέας ψηφιακής και βιομηχανικής εποχής.
Πηγή: naftemporiki.gr
0 Σχόλια
Αφήστε ένα σχόλιο