- Η εξαγγελία των συναρμόδιων υπουργείων Δικαιοσύνης και Προστασίας του Πολίτη για μετατροπή των απατών σε βάρος ηλικιωμένων σε κακουργήματα απαντά στο προφανές, αλλά προσπερνά επιδεικτικά το ουσιώδες. Οι οργανωμένες τηλεφωνικές σπείρες με τα δήθεν τροχαία και οι επιτήδειοι που παριστάνουν τους τεχνικούς συνιστούν αναμφίβολα κοινωνική μάστιγα που επιβάλλει αυστηρή καταστολή.
Ωστόσο, πίσω από τα δελτία ειδήσεων και τη νομοθετική επικοινωνία εκτυλίσσεται καθημερινά μια ασύγκριτα πιο σκοτεινή, μαζική και συστηματική τραγωδία: η οικονομική απογύμνωση, η απομόνωση και η ψυχική εξόντωση υπερηλίκων με άνοια ή νοητική έκπτωση από το ίδιο τους το στενό περιβάλλον. Παιδιά, εγγόνια, ανίψια και άτυποι φροντιστές μετατρέπονται συχνά σε αδίστακτους διαχειριστές μιας λείας που σβήνει μαζί με τη μνήμη των θυμάτων, την ώρα που το κράτος αδρανεί.
Στις αίθουσες των δικαστηρίων και τα δικηγορικά γραφεία, το μοτίβο αυτών των υποθέσεων επαναλαμβάνεται με ανατριχιαστική ακρίβεια. Όλα ξεκινούν συνήθως με ένα πρόσχημα στοργής. Ένας ηλικιωμένος με πρώιμα συμπτώματα Alzheimer ή γνωστικής εξασθένησης απομονώνεται από έναν συγκεκριμένο συγγενή.
Με πρόσχημα την αποκλειστική φροντίδα, κόβονται οι τηλεφωνικές γραμμές, απαγορεύονται οι επισκέψεις σε άλλα μέλη της οικογένειας και αλλάζουν οι κλειδαριές. Μέσα σε λίγους μήνες, μεθοδεύεται η προσθήκη συνδικαιούχων σε τραπεζικούς λογαριασμούς και ενεργοποιούνται ηλεκτρονικές τραπεζικές εφαρμογές τις οποίες ο ανοϊκός άνθρωπος αδυνατεί παντελώς να κατανοήσει. Οι οικονομίες μιας ζωής εξανεμίζονται σε αναλήψεις μετρητών και αγορές που ουδέποτε αφορούν τη διαβίωση του ασθενούς.
Η κορύφωση της λεηλασίας λαμβάνει συνήθως χώρα ενώπιον συμβολαιογράφου. Υπέργηροι άνθρωποι, με βαριά αγγειακή άνοια και πλήρη αποπροσανατολισμό στον χρόνο και τον χώρο, προσκομίζονται συνοδευόμενοι από τον επίδοξο κληρονόμο. Με μια μηχανική καταφατική κίνηση του κεφαλιού και ένα τυπικό ψέλλισμα, υπογράφονται δωρεές εν ζωή, γονικές παροχές και πληρεξούσια που εκχωρούν τα πάντα. Μόλις το μοναδικό ακίνητο αλλάξει χέρια και οι τραπεζικοί λογαριασμοί αδειάσουν, η δήθεν στοργή εξαϋλώνεται. Ο ηλικιωμένος εγκαταλείπεται στην τύχη του, συχνά κλειδωμένος σε ένα δωμάτιο χωρίς την αναγκαία ιατροφαρμακευτική φροντίδα, ή εξορίζεται σε ιδιωτικά γηροκομεία χαμηλού κόστους, μέχρι να επέλθει το βιολογικό τέλος.
Απέναντι σε αυτό το διαρκές έγκλημα, το ουσιαστικό δίκαιο εμφανίζεται στα χαρτιά επαρκές, αλλά στην πράξη αποδεικνύεται παντελώς ανίσχυρο. Το άρθρο 389 του Ποινικού Κώδικα προβλέπει ρητά την τιμωρία όποιου εκμεταλλεύεται την πνευματική ανεπάρκεια άλλου για να τον πείσει σε επιζήμια περιουσιακή διάθεση, ενώ τα άρθρα για την απάτη και την απιστία καλύπτουν θεωρητικά την κατάχρηση πληρεξουσιότητας. Στο αστικό πεδίο, ο θεσμός της δικαστικής συμπαράστασης του Αστικού Κώδικα σχεδιάστηκε ακριβώς για να προστατεύει όσους αδυνατούν να επιμεληθούν του εαυτού τους και των υποθέσεών τους, προβλέποντας ακόμη και τον διορισμό προσωρινού συμπαραστάτη σε επείγουσες
καταστάσεις.
Εκεί όμως που ο νόμος υπόσχεται ασπίδα, η δικαστική και εισαγγελική πραγματικότητα υψώνει τείχη γραφειοκρατίας και αδιαφορίας. Το κυρίαρχο εισαγγελικό αντανακλαστικό, όταν καταγγέλλεται η αρπαγή της περιουσίας ενός ανοϊκού γονέα από το ένα παιδί εις βάρος του άλλου, είναι η άμεση υποτίμηση της υπόθεσης.
Η προσφιλής δικαιολογία ότι πρόκειται για απλή ενδοοικογενειακή ή κληρονομική διαμάχη που πρέπει να επιλυθεί στα αστικά δικαστήρια οδηγεί σε αρχειοθετήσεις ή σε προκαταρκτικές εξετάσεις που λιμνάζουν επί δύο και τρία χρόνια. Μέσα σε αυτό το διάστημα, ο ασθενής είτε έχει αποβιώσει είτε έχει απογυμνωθεί πλήρως, καθιστώντας οποιαδήποτε μετέπειτα ποινική δικαίωση κενό γράμμα.
Την ίδια στιγμή, οι εισαγγελικές αρχές κάνουν σπάνια χρήση του δικαιώματός τους να παρέμβουν αυτεπάγγελτα για τον διορισμό προσωρινού δικαστικού συμπαραστάτη, περιμένοντας παθητικά τις αιτήσεις των συγγενών. Στην εκούσια δικαιοδοσία, ο χρόνος κυλά εξίσου βασανιστικά, με τις τακτικές αιτήσεις συμπαράστασης να προσδιορίζονται πολλούς μήνες μετά και τους δικαστές να διστάζουν να εκδώσουν προσωρινές διαταγές χωρίς εξαντλητικές ιατρικές αποδείξεις, οι οποίες συχνά αποκρύπτονται σκόπιμα από τον συγγενή που ασκεί την παράνομη κηδεμονία. Ακόμη δε και όταν εκδίδεται απόφαση, ο ουσιαστικός έλεγχος των συμπαραστατών από τα εποπτικά συμβούλια είναι ανύπαρκτος, μετατρέποντας ενίοτε την ίδια τη δικαστική απόφαση σε νόμιμο άλλοθι περαιτέρω ιδιοποίησης.
Αυτό το θεσμικό κενό μεγεθύνεται τραγικά από την πλήρη απουσία κοινωνικών υποδομών. Οι κοινωνικές υπηρεσίες των δήμων παραμένουν υποστελεχωμένες και νομικά ανοχύρωτες, αδυνατώντας να διενεργήσουν αιφνιδιαστικές κατ’ οίκον επισκέψεις χωρίς προηγούμενη εισαγγελική παραγγελία. Το πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι» περιορίζεται σε βασικές υποστηρικτικές υπηρεσίες ρουτίνας χωρίς εκπαίδευση στον εντοπισμό ψυχολογικής και οικονομικής κακοποίησης, ενώ οι δημόσιες δομές περίθαλψης χρονίως πασχόντων είναι σχεδόν ανύπαρκτες, αφήνοντας τους ευάλωτους ανθρώπους απόλυτα εξαρτημένους από τους κακοποιητές τους. Ταυτόχρονα, τα τραπεζικά ιδρύματα και οι συμβολαιογραφικοί σύλλογοι λειτουργούν χωρίς δεσμευτικά πρωτόκολλα συναγερμού, επιτρέποντας την εκταμίευση τεράστιων ποσών ή τη μεταβίβαση ακινήτων από ανθρώπους που δεν γνωρίζουν ούτε ποια ημέρα της εβδομάδας διανύουμε.
Εάν η Πολιτεία θέλει πραγματικά να προστατεύσει την τρίτη ηλικία και όχι απλώς να κατασκευάζει επικοινωνιακά αφηγήματα αυστηροποίησης ποινών για τις τηλεφωνικές συμμορίες, οφείλει να κοιτάξει κατάματα την ενδοοικογενειακή συντριβή. Χρειάζεται η άμεση θεσμοθέτηση εξειδικευμένου Εισαγγελέα Προστασίας Ευάλωτων Ενηλίκων με ταχείες εξουσίες αυτοψίας, η υποχρεωτική προσκόμιση πρόσφατου δημόσιου ψυχιατρικού ελέγχου δικαιοπρακτικής ικανότητας πριν από κάθε κρίσιμη συμβολαιογραφική πράξη υπερηλίκων, καθώς και η θέσπιση αυτοματοποιημένων ειδοποιήσεων στις τράπεζες για ύποπτες κινήσεις λογαριασμών. Μέχρι τότε, οι ανοϊκοί ηλικιωμένοι θα συνεχίσουν να πληρώνουν με τη ζωή και την αξιοπρέπειά τους το κόστος μιας Δικαιοσύνης που αδρανεί και μιας κοινωνίας που επιλέγει να μην κοιτάζει πίσω από τις κλειστές πόρτες.
0 Σχόλια
Αφήστε ένα σχόλιο