Σκληρό παζάρι για τα F-35: Η Τουρκία διεκδικεί, η Ελλάδα κρατά χαμηλούς τόνους

• Το ενδεχόμενο επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35 βρέθηκε στο επίκεντρο των συζητήσεων κατά τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, αναδεικνύοντας τις διαφορετικές επιδιώξεις της Ουάσιγκτον, της Άγκυρας και του Ισραήλ.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, επιχείρησε να διατηρήσει τις ισορροπίες ανάμεσα στις αντικρουόμενες πιέσεις. Από τη μία δεν επιθυμεί να διαταράξει τις σχέσεις του με τον Ταγίπ Ερντογάν, από την άλλη καλείται να λάβει υπόψη τις έντονες αντιδράσεις του Ισραήλ αλλά και του αμερικανικού Κογκρέσου, όπου εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές επιφυλάξεις για πιθανή πώληση των F-35 στην Τουρκία. Παράλληλα, σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και το ελληνοαμερικανικό και φιλοϊσραηλινό λόμπι, το οποίο αντιμετώπισε με δυσφορία τις θετικές αναφορές του Αμερικανού προέδρου προς τον Τούρκο ομόλογό του.

Η ελληνική πλευρά επέλεξε να κινηθεί με χαμηλούς τόνους, αποφεύγοντας την άμεση αντιπαράθεση τόσο με την Ουάσιγκτον όσο και με την Άγκυρα. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε το ζήτημα του τουρκικού casus belli, υπενθυμίζοντας στους συμμάχους ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπη με επίσημη απειλή πολέμου από χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ. Το μήνυμα απευθυνόταν συνολικά στη Συμμαχία, χωρίς όμως να μετατραπεί σε προσωπική επίθεση προς τον Ντόναλντ Τραμπ.

Ερωτηθείς για τις δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου σχετικά με τα F-35, ο Έλληνας πρωθυπουργός απέφυγε να υψώσει τους τόνους. Τόνισε ότι δεν αποτελεί έργο της Ελλάδας να υποδεικνύει στις Ηνωμένες Πολιτείες ποιες αμυντικές συμφωνίες θα συνάπτουν, όπως αντίστοιχα δεν αποδέχεται παρεμβάσεις στις ελληνικές αποφάσεις για την ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων.

Παράλληλα, επισήμανε ότι η ελληνική προμήθεια των F-35 εξελίσσεται κανονικά, με τους πρώτους Έλληνες χειριστές να αναμένεται να ξεκινήσουν την εκπαίδευσή τους το 2027. Υπενθύμισε επίσης ότι εξακολουθούν να υφίστανται νομικά εμπόδια στην αμερικανική νομοθεσία για την προμήθεια των ίδιων αεροσκαφών από την Τουρκία, εξαιτίας της διατήρησης του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400.

Σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής ενδείξεις, δεν ελήφθη καμία απόφαση για το ζήτημα των F-35. Ωστόσο, οι κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ δείχνουν πρόθεση να ενισχύσει τον γεωπολιτικό ρόλο της Τουρκίας στη Μέση Ανατολή και να τη διατηρήσει πιο κοντά στη Δύση. Ο ίδιος, μάλιστα, υποστήριξε ότι η παρέμβασή του συνέβαλε ώστε η Άγκυρα να μην εμπλακεί στρατιωτικά στις συγκρούσεις με το Ιράν και στη Γάζα, παρά τη σκληρή ρητορική του Ταγίπ Ερντογάν απέναντι στο Ισραήλ.

Στο ίδιο κλίμα κινήθηκαν και άλλοι δυτικοί αξιωματούχοι. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, απέφυγε να σχολιάσει τις ελληνικές αναφορές περί casus belli, επισημαίνοντας ότι προτεραιότητά του είναι η διατήρηση της συνοχής της Συμμαχίας. Την ίδια στιγμή, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν επιβεβαίωσε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη συνομιλίες με την Τουρκία για ζητήματα αμυντικής συνεργασίας, ενώ η Άγκυρα έχει ήδη ενισχύσει τις σχέσεις της με το Ηνωμένο Βασίλειο στον αμυντικό τομέα.

Στο παρασκήνιο παραμένει ανοιχτό και το θέμα των S-400, που θεωρείται βασικό εμπόδιο για την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Ένα από τα σενάρια που εξετάζονται αφορά την απομάκρυνση των κρίσιμων ηλεκτρονικών συστημάτων του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος και τη μεταφορά τους σε τρίτη χώρα. Μια άλλη εκδοχή προβλέπει την αντικατάστασή του με δυτικά αντιαεροπορικά συστήματα, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης συμφωνίας με τους συμμάχους.