- Ο D.T., με τεκμηριωμένη διπολική διαταραχή, ιστορικό νοσηλειών και ποσοστό αναπηρίας 67%, εξετάστηκε από ψυχίατρο μόλις μία φορά μέσα σε δεκατέσσερις μήνες κράτησης σε κοινή πτέρυγα του Κορυδαλλού. Στην υπόθεση της δολοφονίας της Κυριακής Γρίβα, αντιθέτως, θεράπων ψυχίατρος κατέθεσε ότι εξέτασε τον κατηγορούμενο περίπου τριάντα έως σαράντα φορές και στη συνέχεια εξετάστηκε ως κατ’ ουσίαν μάρτυρας υπεράσπισής του, με εισαγγελική παραγγελία, που προκάλεσε ο κατηγορούμενος
Μία εξέταση σε δεκατέσσερις μήνες
Την 1η Σεπτεμβρίου 2026, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου εξέδωσε την απόφαση D.T. κατά Ελλάδας (προσφυγή αρ. 51829/21). Ο προσφεύγων, γεννημένος το 1984, είχε διαγνωστεί με διπολική συναισθηματική διαταραχή και εξάρτηση από ουσίες, είχε νοσηλευτεί στο Αιγινήτειο και στο Δρομοκαΐτειο και είχε πιστοποιημένη αναπηρία 67%. Δικαστικός πραγματογνώμονας, τον Δεκέμβριο του 2020, είχε καταγράψει ανάγκη ειδικής θεραπευτικής φροντίδας. Ο θεράπων ψυχίατρός του είχε επισημάνει ότι χρειαζόταν αδιάλειπτη φαρμακευτική αγωγή και τακτική ψυχιατρική παρακολούθηση.
Κι όμως, κατά την κράτησή του σε κοινό κατάστημα Κορυδαλλού, από τις 19 Μαρτίου 2021 έως τις 18 Απριλίου 2022, το κράτος απέδειξε μόνο μία ψυχιατρική εξέταση, στις 18 Φεβρουαρίου 2022. Δεν υπήρχε πλήρης καταγραφή κλινικής αξιολόγησης, πρόγραμμα επανεξέτασης ή εξατομικευμένο θεραπευτικό σχέδιο, παρά μόνον υπήρχε μια χειρόγραφη σημείωση για φάρμακα.
Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ομόφωνα παραβίαση του άρθρου 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης και επιδίκασε 12.500 ευρώ για ηθική βλάβη και 2.500 ευρώ για έξοδα.
Το Δικαστήριο επανέλαβε ότι η ιατρική φροντίδα στη φυλακή δεν εξαντλείται στην πρόσβαση σε έναν γιατρό ή στη χορήγηση φαρμάκων. Απαιτούνται άμεση και ακριβής διάγνωση, συστηματική παρακολούθηση, ολοκληρωμένο θεραπευτικό σχέδιο και επαρκής ιατρικός φάκελος. Για τους ψυχικά ασθενείς κρατουμένους, η ιδιαίτερη ευαλωτότητα μπορεί να επιβάλλει κατάλληλη εποπτεία ή ακόμη και μεταφορά σε θεραπευτικό πλαίσιο.
Η ελληνική νομοθεσία προέβλεπε εξέταση κατά την εισαγωγή και τουλάχιστον ανά εξάμηνο. Αλλά ο φάκελος του D.T. δεν επέτρεπε ούτε στο εθνικό σύστημα ούτε στο ΕΔΔΑ να ελέγξει τι αξιολογήθηκε, τι αποφασίστηκε και τι παρακολουθήθηκε. Όταν ο κρατούμενος προσκόμισε σαφείς ενδείξεις σοβαρής πάθησης και ανεπαρκούς φροντίδας, το βάρος της εξήγησης πέρασε στην κυβέρνηση.
Ο εισαγγελέας που ενδεχομένως μεροληπτεί
Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι η προσφυγή στον εποπτεύοντα εισαγγελέα, βάσει του άρθρου 567 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, δεν αποτελούσε αποτελεσματικό ένδικο βοήθημα για το συγκεκριμένο παράπονο. Ο εισαγγελέας συμμετέχει ενεργά στη διοίκηση της φυλακής, η κρίση του δεν προσφέρει κατ’ ανάγκην δεσμευτική θεραπεία, ο κρατούμενος δεν μετέχει σε διαδικασία με τα εχέγγυα δικαστικής κρίσης και δεν υπάρχει ουσιαστικός δικαστικός έλεγχος της αδράνειας.
Το Δικαστήριο δεν διαπίστωσε, πάντως, παραβίαση του άρθρου 13. Θεώρησε ότι η προσφυγή στο συμβούλιο της φυλακής και, στη συνέχεια, στο αρμόδιο δικαστήριο εκτέλεσης ποινών, κατά τα άρθρα 6 και 86 του Σωφρονιστικού Κώδικα, μπορούσε κατ’αρχήν να προσφέρει αποτελεσματική οδό.
Η αντίστροφη εικόνα στην υπόθεση του δολοφόνου της Κυριακής Γρίβα
Την 1η Απριλίου 2024 η Κυριακή Γρίβα δολοφονήθηκε έξω από το Αστυνομικό Τμήμα Αγίων Αναργύρων, όπου είχε ζητήσει προστασία. Ο κατηγορούμενος εισήχθη στο Ψυχιατρείο Κρατουμένων Κορυδαλλού στις 15 Απριλίου 2024. Στη δίκη, θεράπων ψυχίατρος κατέθεσε ότι τον είχε εξετάσει περίπου τριάντα έως σαράντα φορές και ότι υπήρχε συστηματική παρακολούθηση. Άλλος θεράπων ιατρός υποστήριξε ότι υπήρχαν ενδείξεις μειωμένου καταλογισμού. Όλως περιέργως, την κλήτευση των εν λόγω ψυχιάτρων είχε προκαλέσει η υπεράσπιση του κατηγορουμένου.
Παράλληλα, όμως, ο δικαστικά διορισμένος ψυχίατρος-πραγματογνώμονας, όπως δημοσιοποιήθηκε, κατέληξε ότι δεν υπήρχε ενεργός ψυχοπαθολογία κατά τον κρίσιμο χρόνο και ότι ο κατηγορούμενος γνώριζε τι έκανε. Οι τεχνικοί σύμβουλοι της οικογένειας υποστήριξαν επίσης ότι δεν προέκυπτε οξεία απορρύθμιση ή πλήρες μανιακό επεισόδιο και ότι η επιλεκτική αμνησία μπορούσε να συνδέεται με προσποίηση. Στις 29 Ιουλίου 2025, το Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο Αθηνών τον έκρινε ομόφωνα ένοχο για ανθρωποκτονία από πρόθεση σε ήρεμη ψυχική κατάσταση, απέρριψε τον μειωμένο καταλογισμό και τα ελαφρυντικά και επέβαλε ισόβια κάθειρξη, επιπλέον ποινή πέντε ετών και χρηματική ποινή. Το Εφετείο του έχει προσδιοριστεί για τις 23 Σεπτεμβρίου 2026.
Ήδη από τον Μάιο του 2024, η οικογένεια είχε καταγγείλει ότι παρεμποδίστηκε η έγκαιρη εξέταση από τον πραγματογνώμονα και τους τεχνικούς συμβούλους της. Προγραμματισμένη εξέταση της 20ής Απριλίου ακυρώθηκε, σύμφωνα με την καταγγελία, με επίκληση διαδικαστικής προϋπόθεσης που η πλευρά της οικογένειας αμφισβήτησε. Αργότερα, οι συνήγοροι της μητέρας, Γιάννης Απατσίδης και Έλενα Τζούλη, έθεσαν δημόσια το ερώτημα γιατί ο κατηγορούμενος παρέμενε επί μακρόν στην ψυχιατρική δομή, ενώ άλλοι κρατούμενοι με τεκμηριωμένες παθήσεις έμεναν σε κοινές πτέρυγες, και με βάση ποια κριτήρια οι καθηγητές ψυχιατρικής του Ψυχιατρείου Κρατουμένων Κορυδαλλού, τόσο ο Αθανάσιος Δουζένης, όσο και ο Γεώργιος Αλεβιζόπουλος, μεταγενέστερα, γνωματεύουν για την συνεχή παρακαλούθηση του συγκεκριμένου κρατούμενου από το Ψυχιατρείο.
Διάγνωση, καταλογισμός και χώρος κράτησης: τρία διαφορετικά ερωτήματα
Χρειάζεται εδώ μια αναγκαία δικλείδα δικαιοσύνης. Κάθε κρατούμενος, ακόμη και ο κατηγορούμενος ή καταδικασμένος για το ειδεχθέστερο έγκλημα, έχει απαραβίαστο δικαίωμα στην κατάλληλη ψυχιατρική περίθαλψη. Η απάντηση στην άνιση στέρηση δεν μπορεί να είναι η στέρηση για όλους. Ούτε μια διάγνωση διπολικής διαταραχής συνεπάγεται αυτομάτως μειωμένο καταλογισμό.
Η τρέχουσα κλινική ανάγκη, η ικανότητα καταλογισμού κατά τον χρόνο του εγκλήματος και η αναγκαιότητα παραμονής σε ψυχιατρική δομή είναι χωριστά ερωτήματα, με διαφορετικό αποδεικτικό αντικείμενο. Ο θεράπων γιατρός φροντίζει τον ασθενή στο παρόν. Ο δικαστικός πραγματογνώμονας αποτιμά αναδρομικά μια συγκεκριμένη ψυχική κατάσταση. Η σωφρονιστική διοίκηση οφείλει να αιτιολογεί τη θέση κράτησης με κλινικά και θεσμικά κριτήρια. Όταν οι ρόλοι συγχέονται ή όταν ο εξωτερικός έλεγχος εμποδίζεται, δημιουργείται, όχι μόνο κίνδυνος μεροληψίας, αλλά και η εύλογη δημόσια εντύπωση επιλεκτικής μεταχείρισης.
Οι δημόσιες καταγγελίες στην υπόθεση Γρίβα και η έντονη απόκλιση μεταξύ θεραπευτικών εκτιμήσεων, δικαστικής πραγματογνωμοσύνης και τελικής πρωτόδικης κρίσης επιβάλλουν ανεξάρτητο έλεγχο. Ποια ήταν τα κριτήρια εισαγωγής και παραμονής, ποιος ενέκρινε κάθε στάδιο, τι περιείχε ο πλήρης φάκελος;
Μεταρρύθμιση στα χαρτιά, ισότητα στην πράξη;
Η κυβέρνηση παρουσιάζει ως τομή την ένταξη, τον Δεκέμβριο του 2025, του Ψυχιατρείου Κρατουμένων Κορυδαλλού στο Εθνικό Δίκτυο Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας, υπό τη 2η Υγειονομική Περιφέρεια. Το Υπουργείο Υγείας ανακοίνωσε ότι από τις αρχές του 2025 είχαν προσληφθεί οκτώ ψυχίατροι και δεσμεύτηκε για φροντίδα με τα επιστημονικά και λειτουργικά πρότυπα του ΕΣΥ. Η μεταφορά από τη σωφρονιστική στη δημόσια υγειονομική διοίκηση είναι ενδεχομένως θεσμικά ορθή, αλλά δεν είναι από μόνη της απόδειξη ισότητας.
Τον Μάρτιο του 2026, η Επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων (CPT), αποτιμώντας επίσκεψη του Ιανουαρίου 2025, μίλησε ξανά για επίμονο υπερπληθυσμό, επισφαλείς συνθήκες, σοβαρές ελλείψεις προσωπικού και χρόνιες δομικές ανεπάρκειες στην υγειονομική περίθαλψη. Επισήμανε ιδιαιτέρως την ανησυχητική έλλειψη ψυχιατρικής φροντίδας, παραπέμποντας σε θανάτους και αυτοκτονία κρατουμένων ως ενδεικτικά περιστατικά της κρισιμότητας του προβλήματος. Ήδη σε προηγούμενο έλεγχο, η CPT είχε περιγράψει ένα ψυχιατρείο φυλακής με κυρίαρχη τη φαρμακοθεραπεία, χωρίς ατομικά θεραπευτικά σχέδια, με ανεπαρκή αρχεία και εξαιρετικά περιορισμένο εξειδικευμένο προσωπικό.
Από τη μία, προσλήψεις και διοικητική αναδιοργάνωση. Από την άλλη, μια πρόσφατη ευρωπαϊκή καταδίκη για σχεδόν ανύπαρκτη παρακολούθηση και μια εποπτική έκθεση που εξακολουθεί να μιλά για δομικό έλλειμμα. Η μεταρρύθμιση θα κριθεί όχι από τον αριθμό των ανακοινώσεων ούτε μόνο από το προσωπικό μιας κεντρικής δομής, αλλά από το αν ο ψυχικά ασθενής κρατούμενος σε κάθε κοινή πτέρυγα αποκτά έγκαιρη, συνεχή και τεκμηριωμένη πρόσβαση, χωρίς «μπάρμπα στην κορώνη».
Η στήλη μας επισημαίνει τι πρέπει να γίνει σε αυτές τις υποθέσεις.
Δημοσιοποίηση κριτηρίων. Το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, το Υπουργείο Υγείας και η 2η ΥΠΕ οφείλουν να θεσπίσουν και να δημοσιεύσουν ενιαία κριτήρια εισαγωγής, μεταφοράς, παραμονής και εξόδου από ψυχιατρική δομή κρατουμένων, με ειδική γραπτή αιτιολογία για κάθε απόφαση.
Ενιαίος ιατρικός φάκελος. Κάθε επαφή με επαγγελματία ψυχικής υγείας πρέπει να καταγράφεται με κλινικά ευρήματα, εκτίμηση κινδύνου, φαρμακευτικές μεταβολές, στόχους θεραπείας και συγκεκριμένη ημερομηνία επανεξέτασης.
Πρόσβαση βάσει ανάγκης. Οι λίστες αναμονής και οι ελάχιστοι χρόνοι παρακολούθησης πρέπει να βασίζονται σε τυποποιημένη κλινική διαλογή, όχι στη δημοσιότητα μιας υπόθεσης, στην πτέρυγα κράτησης ή στην ικανότητα άσκησης πίεσης.
Ανεξάρτητη δικαστική πραγματογνωμοσύνη. Ο πραγματογνώμονας που αποτιμά τον καταλογισμό πρέπει να είναι λειτουργικά διακριτός από τη θεραπευτική ομάδα. Η πρόσβασή του -όπως και εκείνη των νομίμως διορισμένων τεχνικών συμβούλων- δεν μπορεί να εξαρτάται από ασαφείς εσωτερικές εγκρίσεις.
Ειδικός έλεγχος στην υπόθεση Γρίβα. Ανεξάρτητο όργανο πρέπει να ελέγξει τη διαδρομή του φακέλου, τα κριτήρια της μακράς παραμονής, την ακύρωση της εξέτασης της 20ής Απριλίου 2024 και τη συμβατότητα όλων των ενεργειών με την ισότητα των διαδίκων.
Λογοδοσία. Ανά κατάστημα κράτησης πρέπει να δημοσιεύονται ανωνυμοποιημένα στοιχεία για αιτήματα ψυχιατρικής εξέτασης, χρόνους αναμονής, αριθμό συνεδριών, μεταφορές, αυτοτραυματισμούς, απόπειρες αυτοκτονίας και θανάτους.
Πραγματικός δικαστικός έλεγχος. Οι προσφυγές για συνθήκες κράτησης και υγειονομική φροντίδα πρέπει να είναι γρήγορες, προσβάσιμες και να οδηγούν σε δεσμευτικές αποφάσεις. Το κενό που ανέδειξε το ΕΔΔΑ ως προς την εισαγγελική εποπτεία δεν επιτρέπεται να μείνει θεσμική υποσημείωση.
Το δικαίωμα δεν είναι προνόμιο
Η απόφαση D.T. κατά Ελλάδας φωτίζει μια παλιά παθογένεια. Το ελληνικό σωφρονιστικό σύστημα δεν εγγυάται σταθερή συνέχεια φροντίδας, αλλά διαχειρίζεται την ψυχική υγεία αποσπασματικά, με ανεπαρκή τεκμηρίωση και χωρίς ορατή κατανομή πόρων. Η υπόθεση Κυριακής Γρίβα προσθέτει ένα ιδιαίτερα φορτισμένο ερώτημα. Μπορεί η αυξημένη και εντατική περίθαλψη σε μία υπόθεση να ελεγχθεί ως κλινικά αναγκαία και θεσμικά αμερόληπτη, όταν δίπλα της υπάρχουν κρατούμενοι που περιμένουν μήνες για μία εξέταση;
Η απάντηση δεν θα δοθεί με στιγματισμό της ψυχικής ασθένειας ούτε με αμφισβήτηση του δικαιώματος θεραπείας του οποιουδήποτε. Θα δοθεί με αρχεία, κανόνες, ανεξάρτητους ελέγχους και ίση πρόσβαση. Σε ένα κράτος δικαίου, η ψυχιατρική φροντίδα στη φυλακή δεν είναι ανταμοιβή, υπερασπιστική στρατηγική ή διοικητική χάρη. Είναι υποχρέωση -ίδια για τον άγνωστο κρατούμενο και για τον κατηγορούμενο μιας υπόθεσης που συγκλονίζει τη χώρα, και για τον οποίο Καθηγητές Ψυχιατρικής επιδεικνύουν μία ιδιαίτερη ευαισθησία και προδέρμ.
0 Σχόλια
Αφήστε ένα σχόλιο