Πόσο δυνατή είναι η σκέψη; Η καθηγήτρια του Χάρβαρντ που μελετά τη σύνδεση νου και σώματος

• Πόσο μπορεί πραγματικά να επηρεάσει το μυαλό το σώμα; Η ψυχολόγος του Χάρβαρντ που μελετά τη δύναμη της σκέψης

Μπορεί ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το σώμα μας να επηρεάσει την υγεία μας; Η Ellen Langer, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Χάρβαρντ και μία από τις πιο γνωστές ερευνήτριες γύρω από το mindfulness, υποστηρίζει εδώ και δεκαετίες ότι η σχέση ανάμεσα στον νου και το σώμα είναι πολύ πιο ισχυρή απ’ όσο συχνά πιστεύουμε.

Η προσωπική της εμπειρία φαίνεται πως έπαιξε σημαντικό ρόλο στην πορεία της. Όταν η μητέρα της διαγνώστηκε στα 56 της με καρκίνο του μαστού, ο οποίος είχε κάνει μετάσταση στο πάγκρεας, η κατάσταση θεωρήθηκε εξαιρετικά σοβαρή. Ωστόσο, κάποια στιγμή η ασθένεια παρουσίασε μια απρόσμενη ύφεση, χωρίς οι γιατροί να μπορούν να εξηγήσουν με σαφήνεια τι είχε συμβεί.

Για τη Langer, αυτή η εμπειρία αποτέλεσε αφορμή να εξετάσει βαθύτερα τη σχέση μεταξύ εγκεφάλου και σώματος και να αναρωτηθεί κατά πόσο οι σκέψεις, οι αντιλήψεις και οι προσδοκίες μας μπορούν να επηρεάσουν όσα συμβαίνουν φυσιολογικά μέσα μας.

Όταν η αντίληψη επηρεάζει το σώμα

Εδώ και χρόνια γνωρίζουμε ότι το άγχος και η ψυχολογική κατάσταση μπορούν να επηρεάσουν τον οργανισμό. Η σύγχρονη έρευνα στη νευροεπιστήμη, την ψυχολογία και την ψυχονευροανοσολογία έχει ενισχύσει ακόμη περισσότερο την ιδέα ότι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε μια κατάσταση μπορεί να συνδέεται με πραγματικές σωματικές αντιδράσεις.

Ορισμένες από τις μελέτες της Langer είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικές.

Το 2007, η ίδια και η ερευνητική της ομάδα μελέτησαν εργαζόμενες στην καθαριότητα και εξέτασαν τι θα συνέβαινε αν άλλαζε ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνονταν τη σωματική δραστηριότητα που έκαναν καθημερινά.

Οι συμμετέχουσες ενημερώθηκαν ότι η δουλειά τους αποτελούσε ουσιαστικά μορφή άσκησης και ότι μέσα από αυτήν έκαιγαν σημαντικές ποσότητες θερμίδων. Παρότι δεν άλλαξαν τη διατροφή ή τη συνολική καθημερινή τους δραστηριότητα, μετά από ένα διάστημα παρατηρήθηκαν μεταβολές σε ορισμένους δείκτες, όπως το βάρος, η αρτηριακή πίεση, το σωματικό λίπος, ο ΔΜΣ και η αναλογία μέσης προς ισχίο.

Το ενδιαφέρον στοιχείο ήταν ότι δεν είχε αλλάξει η ίδια η εργασία τους. Αυτό που είχε αλλάξει ήταν κυρίως η αντίληψή τους σχετικά με το τι ακριβώς έκαναν και τι σήμαινε αυτό για το σώμα τους.

Ακόμη και η αντίληψη του χρόνου φαίνεται να παίζει ρόλο

Μερικά χρόνια αργότερα, η Langer εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στην αντίληψη του χρόνου και τη σωματική λειτουργία σε ανθρώπους με διαβήτη τύπου 2.

Στη μελέτη συμμετείχαν 46 εθελοντές, οι οποίοι χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες και έπαιζαν παιχνίδια στον υπολογιστή για 90 λεπτά. Τα παιχνίδια άλλαζαν ανά 15 λεπτά, όμως στις δύο ομάδες τα ρολόγια είχαν τροποποιηθεί: για κάποιους ο χρόνος φαινόταν να περνά γρηγορότερα και για άλλους πιο αργά.

Το ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι οι μεταβολές στα επίπεδα γλυκόζης δεν φάνηκε να ακολουθούν αποκλειστικά τον πραγματικό χρόνο που είχε περάσει. Συνδέονταν και με τον χρόνο όπως τον αντιλαμβάνονταν οι συμμετέχοντες.

Τα αποτελέσματα αυτά ενίσχυσαν την υπόθεση ότι οι προσδοκίες και η υποκειμενική μας αντίληψη δεν είναι απλώς «σκέψεις» αποκομμένες από το σώμα. Μπορούν, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να συνδέονται με μετρήσιμες φυσιολογικές αλλαγές.

Η δουλειά της Langer έχει συμβάλει έτσι σε μια διαφορετική ματιά στη σχέση νου και σώματος: το πώς αντιλαμβανόμαστε μια εμπειρία μπορεί να έχει μεγαλύτερη σημασία για τη φυσιολογία μας απ’ όσο ίσως φανταζόμαστε. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι η σκέψη από μόνη της μπορεί να θεραπεύσει μια ασθένεια ή να αντικαταστήσει την ιατρική φροντίδα· δείχνει όμως πόσο σύνθετη είναι η αλληλεπίδραση ανάμεσα στην ψυχολογία και τη λειτουργία του οργανισμού.