- Κάθε φορά που μια μεγάλη πυρκαγιά καταστρέφει σπίτια, απειλεί ανθρώπους και αφήνει πίσω της νεκρούς και κατεστραμμένες περιουσίες, ένα δύσκολο ερώτημα επιστρέφει: Πώς μιλάμε στα παιδιά για όσα συμβαίνουν; Πόσα μπορούν πραγματικά να ακούσουν και να επεξεργαστούν;
Οι εικόνες των τελευταίων ημερών από τις πυρκαγιές σε διάφορες περιοχές της χώρας επαναφέρουν το γνώριμο, οδυνηρό συναίσθημα ότι παρακολουθούμε ξανά την ίδια τραγωδία. Άνθρωποι χάνουν τη ζωή ή τα σπίτια τους, ζώα εγκλωβίζονται στις φλόγες και φυσικό περιβάλλον καταστρέφεται. Οι ενήλικες δυσκολευόμαστε πολλές φορές να διαχειριστούμε το μέγεθος της καταστροφής. Για τα παιδιά, όμως, η εμπειρία αυτή μπορεί να είναι ακόμη πιο δύσκολη και τρομακτική.
Μετά την τραγωδία στο Μάτι, το 2018, το Εργαστήριο Σχολικής Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ είχε δημιουργήσει έναν οδηγό με συμβουλές για γονείς και εκπαιδευτικούς, με στόχο να βοηθήσει παιδιά και εφήβους να ξαναβρούν την αίσθηση ασφάλειας που μπορεί να έχουν χάσει.
Πώς μπορεί να αντιδράσει ένα παιδί
Μια καταστροφική πυρκαγιά μπορεί να προκαλέσει έντονες αντιδράσεις σε παιδιά και εφήβους. Οι ειδικοί εξηγούν ότι αυτές οι συμπεριφορές, παρότι μπορεί να φαίνονται ανησυχητικές, αποτελούν συχνά φυσιολογικές αντιδράσεις απέναντι σε μια εξαιρετικά δύσκολη και μη φυσιολογική συνθήκη.
Στα παιδιά προσχολικής ηλικίας μπορεί να εμφανιστούν έντονη προσκόλληση στους γονείς, προβλήματα ύπνου, φόβος για το σκοτάδι, απώλεια όρεξης, νυχτερινή ενούρηση ή επιστροφή σε συμπεριφορές μικρότερης ηλικίας.
Στα παιδιά σχολικής ηλικίας είναι πιθανό να παρατηρηθούν ευερεθιστότητα, επιθετικότητα, εφιάλτες, δυσκολία συγκέντρωσης, απομάκρυνση από φίλους και δραστηριότητες ή αυξημένη ανάγκη να βρίσκονται κοντά στους γονείς τους.
Στους εφήβους μπορεί να παρουσιαστούν προβλήματα στον ύπνο και τη διατροφή, αυξημένη ένταση και συγκρούσεις, σωματικές ενοχλήσεις, δυσκολία συγκέντρωσης ή ακόμη και πιο προκλητικές συμπεριφορές.
Η ασφάλεια ξεκινά από τους μεγάλους
Η ψυχοπαιδαγωγός Ευτυχία Βαρσαμή επισημαίνει ότι για να αισθανθούν τα παιδιά ασφαλή, είναι απαραίτητο πρώτα οι ίδιοι οι ενήλικες να προσπαθήσουν να διατηρήσουν την ψυχραιμία τους.
Όπως εξηγεί, μια οικογένεια είναι χρήσιμο να έχει από πριν ένα σχέδιο για το πώς θα κινηθεί σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Όταν ο γονιός ή ο φροντιστής πανικοβάλλεται και δείχνει ότι δεν γνωρίζει τι πρέπει να κάνει, το παιδί αντιλαμβάνεται αυτή την ανασφάλεια και μπορεί να τρομοκρατηθεί ακόμη περισσότερο.
Οι ειδικοί συνιστούν στους γονείς που αισθάνονται ιδιαίτερα ανήσυχοι να μιλούν με ανθρώπους του περιβάλλοντός τους ή με ειδικούς ψυχικής υγείας, ώστε να διαχειρίζονται καλύτερα και τα δικά τους συναισθήματα.
Πώς μιλάμε στα παιδιά για μια πυρκαγιά
Τα παιδιά χρειάζονται ενημέρωση για όσα συμβαίνουν, όμως η πληροφόρηση πρέπει να είναι προσαρμοσμένη στην ηλικία και την ψυχολογική τους κατάσταση. Είναι σημαντικό να ακούν την αλήθεια, χωρίς όμως να βομβαρδίζονται με λεπτομέρειες που δεν μπορούν να κατανοήσουν ή να διαχειριστούν.
Στα μικρότερα παιδιά η ενημέρωση χρειάζεται να είναι σύντομη και απλή. Στα μεγαλύτερα παιδιά και στους εφήβους μπορούν να δοθούν περισσότερες πληροφορίες, αλλά πάντα με στόχο να διατηρηθεί το αίσθημα ασφάλειας.
Παράλληλα, είναι σημαντικό να υπάρχει ένας ενήλικας που θα ακούσει τις απορίες, τους φόβους και τα συναισθήματά τους. Τα παιδιά πρέπει να ενθαρρύνονται να μιλούν για όσα αισθάνονται και να κατανοούν ότι ο φόβος, η στενοχώρια και η αγωνία είναι φυσιολογικές αντιδράσεις.
Η διατήρηση της καθημερινής ρουτίνας μπορεί επίσης να λειτουργήσει υποστηρικτικά. Όπου είναι δυνατόν, οι δραστηριότητες των παιδιών, οι συναντήσεις με φίλους και οι συνήθειες της καθημερινότητας καλό είναι να συνεχίζονται. Η σταθερότητα βοηθά τα παιδιά να αισθανθούν ότι, παρά την καταστροφή, η ζωή τους εξακολουθεί να έχει ένα ασφαλές πλαίσιο.
Η επαφή με συνομηλίκους μπορεί επίσης να λειτουργήσει θετικά, καθώς το παιχνίδι και η επικοινωνία βοηθούν τα παιδιά να εκτονώσουν την ένταση και να βρουν τρόπους διαχείρισης της δύσκολης εμπειρίας.
Οι γονείς μπορούν ακόμη να μοιραστούν με τα παιδιά τα δικά τους συναισθήματα, λέγοντας ότι αισθάνονται λύπη ή θυμό, χωρίς όμως να τα επιβαρύνουν με υπερβολικό άγχος.
Η δύναμη της αλληλεγγύης
Μια ακόμη σημαντική παράμετρος είναι η υπενθύμιση ότι οι άνθρωποι μπορούν να ξαναχτίσουν τη ζωή τους μετά από μια καταστροφή. Οι γονείς μπορούν να μιλούν στα παιδιά για περιπτώσεις όπου κοινότητες κατάφεραν να αποκαταστήσουν τις ζημιές και να επιστρέψουν σταδιακά στην καθημερινότητά τους.
Εφόσον δεν υπάρχει κίνδυνος, τα παιδιά μπορούν ακόμη να συμμετέχουν σε δράσεις αλληλεγγύης, όπως η συγκέντρωση ή η διανομή ειδών πρώτης ανάγκης. Με αυτόν τον τρόπο αντιλαμβάνονται ότι, ακόμη και μέσα στην καταστροφή, υπάρχει αλληλοβοήθεια και ελπίδα.
Τι πρέπει να αποφεύγουμε
Οι γονείς καλό είναι να είναι εκείνοι που ενημερώνουν τα παιδιά και όχι να τα αφήνουν εκτεθειμένα σε συνεχή ροή ειδήσεων. Η διαρκής παρακολούθηση τηλεοπτικών δελτίων, διαδικτυακών αναρτήσεων και εικόνων από τις πυρκαγιές μπορεί να εντείνει το άγχος τους.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στη γλώσσα που χρησιμοποιούν τα μέσα ενημέρωσης. Εκφράσεις που περιγράφουν συνεχώς την κατάσταση ως «τραγική» ή «αδιανόητη», σε συνδυασμό με σκληρές εικόνες καταστροφής, μπορούν να επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την ψυχολογία των παιδιών.
Δεν χρειάζεται επίσης να δίνουμε πληροφορίες που τα ίδια δεν ζητούν. Ειδικά στα μικρότερα παιδιά, είναι προτιμότερο να απαντάμε σε αυτό που πραγματικά ρωτούν, χωρίς να προσθέτουμε περιττές λεπτομέρειες.
Όταν έχει καταστραφεί το σπίτι
Σε περίπτωση που μια οικογένεια έχει χάσει το σπίτι της, η διαχείριση της κατάστασης χρειάζεται ακόμη μεγαλύτερη προσοχή. Οι ειδικοί προτείνουν, όπου είναι εφικτό, οι γονείς να δουν πρώτα μόνοι τους την έκταση της καταστροφής, ώστε να αποφευχθεί η έκθεση των παιδιών σε ιδιαίτερα σκληρές εικόνες.
Στο παιδί μπορεί να εξηγηθεί με απλά λόγια ότι η φωτιά κατέστρεψε το σπίτι και τα αντικείμενα που βρίσκονταν μέσα, αλλά ότι τα υλικά αγαθά μπορούν σταδιακά να αντικατασταθούν. Το σημαντικότερο είναι να διατηρηθεί η αίσθηση ότι η οικογένεια παραμένει ενωμένη και ασφαλής.
Πότε χρειάζεται βοήθεια ειδικού
Στις περισσότερες περιπτώσεις, παιδιά και έφηβοι μπορούν σταδιακά να προσαρμοστούν μετά από ένα τόσο δύσκολο γεγονός, ιδιαίτερα όταν έχουν τη στήριξη της οικογένειας και του περιβάλλοντός τους.
Ωστόσο, όταν οι έντονες αντιδράσεις επιμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα, όταν ο φόβος για μια νέα πυρκαγιά γίνεται συνεχής ή όταν το γεγονός επαναλαμβάνεται συστηματικά στα παιχνίδια και τα όνειρα του παιδιού, είναι σημαντικό να αναζητηθεί η βοήθεια ειδικού ψυχικής υγείας.
Η στήριξη των ενηλίκων, η σταθερότητα, η σωστή ενημέρωση και η δυνατότητα έκφρασης των συναισθημάτων μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να επεξεργαστούν την εμπειρία και να ξαναβρούν σταδιακά την αίσθηση ασφάλειας που χρειάζονται.
0 Σχόλια
Αφήστε ένα σχόλιο