Οι Ρουμάνοι δεν ξεχνούν την Κίμπερλι: Μηνύσεις για εσχάτη προδοσία

• Το πολιτικό σκηνικό στη Ρουμανία βρίσκεται ξανά στο κόκκινο, με αφορμή το σκάνδαλο που ξέσπασε γύρω από τις επαφές της Αμερικανίδας πρέσβεως (με φόντο το αμερικανικό LNG) και τις καταγγελίες για παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στην πτώση της κυβέρνησης.

Την ώρα που στην Ελλάδα οι αντιδράσεις των κομμάτων για τις αναφορές της πρέσβεως παρέμειναν υποτονικές, στο Βουκουρέστι το θέμα διατηρείται στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας, συντηρώντας μια βαθιά πολιτική και θεσμική κρίση.

Το πολιτικό αδιέξοδο και η πρόταση Μουρεσάν
Η Ρουμανία παραμένει ουσιαστικά χωρίς σταθερή κυβέρνηση. Ο πρωθυπουργός Ίλιε Μπολοζάν, που έχασε την εξουσία τον περασμένο Μάιο, συνεχίζει να εκτελεί χρέη υπηρεσιακού πρωθυπουργού με περιορισμένες αρμοδιότητες για σχεδόν μισό χρόνο.

Η τελευταία προσπάθεια υπερψήφισης νέας κυβέρνησης υπό τον Ζίγκφριντ Μουρεσάν (επιλογή του Μπολοζάν) απέτυχε στις 30 Σεπτεμβρίου. Πριν από την καταψηφίση του, ο Μουρεσάν είχε δηλώσει:

«Αν πράγματι δεν έχουν συμφωνία, να το αποδείξουν με την ψήφο εμπιστοσύνης προς την κυβέρνησή μου. Το όλο θέμα έχει έναν αέρα συνωμοσίας. Η άτυπη και μυστική συνάντηση των ηγετικών στελεχών του PSD με την Αμερικανίδα Πρέσβη αφήνει σαφείς υπόνοιες για παρασκηνιακό συμβιβασμό. Οι εμπλεκόμενοι πρέπει να δώσουν άμεσα καθαρές απαντήσεις στον ρουμανικό λαό για ένα θέμα εξαιρετικά σοβαρό που χρήζει βαθιάς διερεύνησης».

Το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (PSD) καταψήφισε το κυβερνητικό σχήμα, χαρακτηρίζοντάς το ως προσπάθεια δημιουργίας ενός «Μπολοζάν 2.0 με πολύ “σώστε τη Ρουμανία” μέσα του». Παρότι οι Σοσιαλδημοκράτες αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο στήριξης μελλοντικής κυβέρνησης—αρκεί να αναλάβουν κομβικό υπουργείο και ο πρωθυπουργός να μην εφαρμόσει «ακραία αντιλαϊκή» πολιτική λιτότητας—καταψήφισαν και τη νέα αυτή πρόταση των φιλελευθέρων.

Η μήνυση για εσχάτη προδοσία από το USR
Μέσα σε αυτό το κλίμα, το κεντροδεξιό, φιλοευρωπαϊκό και φιλοΝΑΤΟϊκό κόμμα «Ένωση Σώστε τη Ρουμανία» (USR) προχώρησε σε μια επιθετική κίνηση: κατέθεσε μήνυση για εσχάτη προδοσία.

Το USR ιδρύθηκε προ δεκαετίας από τον σημερινό πρόεδρο της χώρας, Νικουσόρ Νταν (αν και ο ίδιος τυπικά δεν ανήκει πλέον σε αυτό λόγω του προεδρικού του ρόλου, διατηρεί στενούς δεσμούς παρά τη σύντομη διαφωνία τους το 2017). Αν και ξεκίνησε ως αντισυστημικό κίνημα κατά της διαφθοράς, πλέον τηρεί σκληρή αντιρωσική στάση και λειτουργεί ως αντίβαρο στο εθνικιστικό AUR (Alliance for the Union of Romanians).

Η μήνυση στρέφεται κατά τριών προσώπων:

Σορίν Γκριντεάνου (Ηγέτης Σοσιαλδημοκρατών / PSD).

Τζόρτζε Σιμιόν (Πρόεδρος του AUR).

Μπογκντάν Ιβάν (Πρώην Υπουργός Ενέργειας του PSD, ο οποίος παραιτήθηκε στις 25 Απριλίου, λίγες εβδομάδες μετά τη συνάντηση με την Γκίλφοϊλ και πριν την πρόταση μομφής της 5ης Μαΐου).

Το USR ισχυρίζεται ότι το AUR λειτούργησε ως «εκτελεστικός βραχίονας» της συμφωνίας που κλείστηκε στο επίμαχο δείπνο, παρότι στελέχη του δεν ήταν παρόντα. Από την πλευρά του, ο Τζόρτζε Σιμιόν απέρριψε τις κατηγορίες ως «επικοινωνιακό πυροτέχνημα», τονίζοντας: «Ρίξαμε την κυβέρνηση επειδή ήθελε να επιβάλει σκληρά μέτρα λιτότητας και όχι επειδή υπήρχε ξένος δάκτυλος. Δεν μπορούμε να ποινικοποιούμε μια κοινοβουλευτική διαδικασία, όπως η πρόταση μομφής».

Η λεπτή θέση του Προέδρου Νικουσόρ Νταν
Για τον πρόεδρο Νικουσόρ Νταν—μαθηματικό και πρώην δήμαρχο Βουκουρεστίου, που εξελέγη πέρσι με 55% έναντι 46% του Σιμιόν—η κατάσταση είναι ιδιαίτερα περίπλοκη:

Στο δείπνο των Σοσιαλδημοκρατών με την Γκίλφοϊλ φέρεται να συμμετείχε ο Φλορίν Βλαντίκα, σύμβουλος του Νταν και επικεφαλής του Γραφείου Ενσωματωμένων Πληροφοριών.

Ο Νταν κρατά αποστάσεις, ενώ το περιβάλλον του υποβαθμίζει το γεγονός, αναφέροντας ότι «οι επαφές με διπλωματικούς εκπροσώπους των ΗΠΑ εντάσσονται στο πλαίσιο των συνηθισμένων διπλωματικών σχέσεων και δεν κρύβουν καμία γεωπολιτική συνωμοσία ή πίεση για ενεργειακά συμβόλαια». Ωστόσο, η προεδρία δεν έχει εκδώσει επίσημη ανακοίνωση ούτε ο εκπρόσωπός του απάντησε σε σχετικά ερωτήματα.

Ο Νταν θέλει να αποφύγει τις πρόωρες κάλπες, καθώς οι δημοσκοπήσεις δείχνουν άνοδο των ποσοστών του AUR αλλά και άλλων δυνάμεων όπως το «SOS Ρουμανία».

Ο συσχετισμός δυνάμεων στη Ρουμανική Βουλή και Γερουσία
Η νομοθετική εξουσία στη Ρουμανία ασκείται από δύο σώματα (Βουλή των Αντιπροσώπων και Γερουσία), τα οποία εκλέγονται την ίδια μέρα με ξεχωριστά ψηφοδέλτια. Παρότι η Γερουσία θεσπίστηκε ως δικλείδα ασφαλείας, πολλοί θεωρούν ότι η ύπαρξη δύο σωμάτων δεν προσφέρει ουσιαστικό ρόλο, καθώς οι πολίτες ψηφίζουν σχεδόν τα ίδια ποσοστά.

Για την ανατροπή της κυβέρνησης τον Μάιο απαιτήθηκε η υπερψήφιση και από τα δύο σώματα. Τα ποσοστά και οι έδρες των κομμάτων διαμορφώνονται αναλυτικά ως εξής:

PSD (Σοσιαλδημοκράτες): 86 έδρες (21,96%) στη Βουλή και 36 έδρες (22,30%) στη Γερουσία.

AUR (Alliance for the Union of Romanians): 63 έδρες (18,01%) στη Βουλή και 28 έδρες (18,30%) στη Γερουσία.

PNL (Εθνικό Φιλελεύθερο Κόμμα): 49 έδρες (13,20%) στη Βουλή και 22 έδρες (14,28%) στη Γερουσία.

USR (Ένωση Σώστε τη Ρουμανία): 40 έδρες (12,40%) στη Βουλή και 19 έδρες (12,26%) στη Γερουσία.

S.O.S. Romania (Εθνικιστικό): 28 έδρες (7,36%) στη Βουλή και 12 έδρες (7,76%) στη Γερουσία.

POT (Κόμμα Νέων Ανθρώπων – Εθνικιστικό): 24 έδρες (6,46%) στη Βουλή και 7 έδρες (6,39%) στη Γερουσία.

UDMR (Κόμμα Ουγγρικής Μειονότητας): 22 έδρες (6,33%) στη Βουλή και 10 έδρες (6,39%) στη Γερουσία.

(Οι υπόλοιπες έδρες έχουν κατανεμηθεί σε εκπροσώπους λοιπών εθνικών μειονοτήτων).

Η κάλυψη από τα ΜΜΕ και η παρέμβαση των ΗΠΑ
Τα ρουμανικά μέσα ενημέρωσης διατηρούν το θέμα στην κορυφή της επικαιρότητας. Αναλυτές επισημαίνουν ότι ακόμη κι αν το PSD επιθυμούσε να στηρίξει μια κυβέρνηση για να λυθεί το αδιέξοδο, μια τέτοια κίνηση τώρα θα μεταφραζόταν ως υποχώρηση και φόβος απέναντι στις αποκαλύψεις της Wall Street Journal.

Στο ProTV μίλησε και ο Αμερικανός πρέσβης στη Ρουμανία, επιχειρώντας να υποβαθμίσει την ένταση:

«Η δημοκρατία μπορεί μερικές φορές να είναι περίπλοκη και η στρατηγική συμμαχία ΗΠΑ-Ρουμανίας παραμένει ακλόνητη».

Παρ’ όλα αυτά, η δήλωση αυτή δεν θεωρήθηκε καθησυχαστική από τον εγχώριο Τύπο.

Η νομική διάσταση: Μπορεί να ευσταθήσει η κατηγορία για εσχάτη προδοσία;
Οι γνώμες των Ρουμάνων νομικών και αναλυτών διίστανται ως προς την τύχη της μήνυσης:

Υποστηρίζεται ότι για να στοιχειοθετηθεί εσχάτη προδοσία απαιτείται απόδειξη συνδρομής σε ξένη δύναμη για επίθεση, κλοπή κρατικών μυστικών ή βίαιη κατάλυση του πολιτεύματος. Μια συζήτηση σε εστιατόριο για πολιτικά ή ενεργειακά deal δεν πληροί αυτές τις προϋποθέσεις, ενώ η πρόταση μομφής αποτελεί συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα. Έτσι, πολλοί προβλέπουν ταχεία ή σταδιακή αρχειοθέτηση λόγω έλλειψης ποινικού αντικειμένου.

Άλλοι νομικοί επικαλούνται το Άρθρο 394 του Ρουμανικού Ποινικού Κώδικα, το οποίο καλύπτει και πράξεις υπονόμευσης της εθνικής οικονομίας προς όφελος ξένης δύναμης. Αν αποδειχθεί ότι ο πρώην υπουργός Ενέργειας, Μπογκντάν Ιβάν, αξιοποίησε τη θέση του για ενεργειακές συμφωνίες με αντάλλαγμα πολιτική στήριξη, τίθεται θέμα κατάχρησης εξουσίας που θίγει την εθνική ασφάλεια. Επιπλέον, η παρουσία του Φλορίν Βλαντίκα (διοικητή υπηρεσιών πληροφοριών) εγείρει ερωτήματα για πιθανή διαρροή μυστικών ή χρήση των μυστικών υπηρεσιών ως μέσο πίεσης.

Το επικρατέστερο σενάριο είναι η έναρξη μιας έρευνας in rem (για την εξακρίβωση της πράξης και όχι αρχικά κατά συγκεκριμένων προσώπων). Αυτό συνεπάγεται κλήσεις για καταθέσεις, άρση τηλεφωνικού απορρήτου ή ακόμη και αιτήματα συνδρομής προς τις ΗΠΑ, κρατώντας την υπόθεση νομικά και πολιτικά ενεργή για αρκετούς μήνες.

Το ιστορικό υπόβαθρο
Η πολιτική αβεβαιότητα δεν είναι καινούργιο φαινόμενο για τη χώρα. Υπενθυμίζεται ότι η Ρουμανία αποτελεί τη μόνη δημοκρατική χώρα που ακύρωσε προεδρικές εκλογές: όταν πριν από δύο χρόνια οι Ρουμάνοι δικαστές ακύρωσαν τη νόμιμη εκλογή του Καλίν Γκεοργκέσκου, η κυβέρνηση μετέθεσε τις κάλπες κατά 6 μήνες, επιδιώκοντας να κάμψει τη δημοτικότητά του ή να συγκεντρώσει επιβαρυντικά στοιχεία για τη δικαστική του απομόνωση.