- Τρεις παιδοψυχιατρικές εκθέσεις για ένα παιδί πέντε ετών οδήγησαν σε βαρύτατη ποινική έρευνα εις βάρος του πατέρα του. Εκείνος απαλλάχθηκε αμετάκλητα, με Βούλευμα του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών, όμως η παιδοψυχίατρος και η μητέρα αθωώθηκαν με απόφαση του Τριμελούς Πλημ/κείου. Με πρόσφατη απόφαση, ο Άρειος Πάγος εντόπισε αντιφάσεις, λογικά κενά και επιλεκτική αξιολόγηση των αποδείξεων, αναίρεσε το απαλλακτικό σκέλος της απόφασης και διέταξε νέα δίκη από διαφορετικούς δικαστές.
Μία ιατρική γνωμάτευση δεν είναι ένα απλό χαρτί. Όταν κατατίθεται σε εισαγγελική ή δικαστική αρχή, μπορεί να πυροδοτήσει ποινικές διώξεις, να περιορίσει την επικοινωνία ενός γονέα με το παιδί του και να σφραγίσει κοινωνικά έναν άνθρωπο πριν ακόμη αποφανθεί η Δικαιοσύνη.
Αυτό ακριβώς αναδεικνύει πρόσφατη απόφαση του Ζ΄ Ποινικού Τμήματος του Αρείου Πάγου, με την οποία αφού έγινε δεκτή η αναίρεση της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου αναιρέθηκε εν μέρει αθωωτική απόφαση του ποινικού δικαστηρίου.
Τρεις γνωματεύσεις και μία κατηγορία που μπορούσε να διαλύσει μια ζωή ή θα μπορούσε να διατυπωθεί επειδή διαλύθηκε η ζωή ενός παιδιού
Στο επίκεντρο βρίσκονται τρεις παιδοψυχιατρικές γνωματεύσεις του 2018, οι οποίες αφορούσαν αγόρι ηλικίας μόλις πέντε ετών και είχαν εξαρχής προορισμό τη δικαστική χρήση.
Στις εκθέσεις αυτές γινόταν λόγος για «παιχνίδια» του παιδιού με τον πατέρα του, τα οποία, κατά την εκτίμηση της παιδοψυχιάτρου, αντανακλούσαν σε σεξουαλική παρενόχληση ή κακοποίηση. Αναφερόταν ακόμη ότι η συναισθηματική φόρτιση και η δυσκολία του παιδιού να διηγηθεί όσα φέρεται να συνέβησαν υποδείκνυαν την αλήθεια των αναφορών του.
Οι διατυπώσεις δεν έμεναν στο επίπεδο μιας επιφυλακτικής διερεύνησης. Περιλάμβαναν αναφορές σε «καθοδηγούμενη σιωπή» από την πλευρά του πατέρα, σε ανάγκη διακοπής της έκθεσης του παιδιού σε πράξεις σεξουαλικού χαρακτήρα και σε περιορισμό της μεταξύ τους επικοινωνίας.
Οι γνωματεύσεις προσκομίστηκαν στην Εισαγγελία Πρωτοδικών και συνέβαλαν στην έναρξη κύριας ανάκρισης για εξαιρετικά βαριές κατηγορίες: αποπλάνηση παιδιού, κατάχρηση ανηλίκου σε ασέλγεια από οικείο, ενδοοικογενειακή σωματική βλάβη και προσβολή της γενετήσιας αξιοπρέπειας.
Η αμετάκλητη απαλλαγή του πατέρα
Με αμετάκλητο βούλευμα του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών, κρίθηκε ότι δεν υπήρχαν «ούτε ελάχιστες ενδείξεις» για τις καταγγελλόμενες πράξεις.
Όπως καταγράφει ο Άρειος Πάγος, στο ίδιο Βούλευμα αναφερόταν ότι οι καταγγελίες θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν «νοσηρά αποκυήματα της φαντασίας» της μητέρας και των μαρτύρων της.
Ιδιαίτερη σημασία είχε και το γεγονός ότι άλλοι παιδοψυχίατροι που εξέτασαν τον ανήλικο —μεταξύ αυτών και διευθύντρια παιδοψυχιατρικού τμήματος νοσοκομείου παίδων— δεν εντόπισαν ψυχιατρικό εύρημα ή άλλη ένδειξη που να υποδεικνύει σεξουαλική κακοποίηση. Ακόμη και τεχνικός σύμβουλος της μητέρας είχε αναφέρει ότι δεν προέκυπταν σχετικά ψυχοπαθολογικά στοιχεία, χωρίς πάντως να αποκλείει απόλυτα ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Η απαλλαγή του πατέρα, από μόνη της, δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι η παιδοψυχίατρος εξέδωσε εν γνώσει της ψευδείς γνωματεύσεις. Για την ποινική ευθύνη απαιτείται να αποδειχθούν, τόσο η αναλήθεια συγκεκριμένων πιστοποιούμενων γεγονότων, όσο και η πλήρης γνώση της αναλήθειάς τους.
Η αθώωση
Το Τριμελές Πλημμελειοδικείο αθώωσε την παιδοψυχίατρο για ψευδή ιατρική πιστοποίηση κατ’ εξακολούθηση, συνέργεια σε ψευδή καταμήνυση και ψευδή κατάθεση. Αθώωσε επίσης τη μητέρα για χρήση ψευδούς ιατρικής πιστοποίησης και ηθική αυτουργία στην έκδοσή της.
Βασικό επιχείρημα της απαλλακτικής απόφασης ήταν ότι οι περισσότερες διατυπώσεις των γνωματεύσεων αποτελούσαν επιστημονικές ή αξιολογικές κρίσεις της γιατρού και όχι αντικειμενικά γεγονότα, των οποίων η αλήθεια ή το ψεύδος μπορούσε να ελεγχθεί.
Το σκεπτικό αυτό δεν είναι αμελητέο. Μία επιστημονική άποψη δεν μετατρέπεται σε ποινικό αδίκημα απλώς επειδή άλλοι επιστήμονες διαφωνούν μαζί της ή επειδή μία μεταγενέστερη δικαστική κρίση δεν την επιβεβαίωσε.
Το πρόβλημα, όμως, όπως διαπίστωσε ο Άρειος Πάγος, ήταν ότι το Δικαστήριο δεν ξεκαθάρισε ποιες ακριβώς διατυπώσεις αποτελούσαν αξιολογικές κρίσεις και ποιες συνιστούσαν ελέγξιμες πραγματικές παραδοχές.
Άλλο είναι να εκτιμά ένας γιατρός ότι το παιδί εμφανίζει συναισθηματική φόρτιση και να υποστηρίζει ακόμη ότι υπάρχει ενδεχόμενη σεξουαλική κακοποίηση, και εντελώς διαφορετικό να βεβαιώνει ότι ο πατέρας καθοδηγούσε το παιδί να σιωπά, ότι το είχε απειλήσει με εγκατάλειψη ή ότι συγκεκριμένες πράξεις σεξουαλικού χαρακτήρα είχαν πράγματι συμβεί.
Η επιστημονική αξιολόγηση δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως αδιαπέραστο περίβλημα για κάθε πραγματική παραδοχή που ενσωματώνεται σε μια γνωμάτευση, αλλά θα πρέπει να κρίνεται κατά περίπτωση.
«Ελλιπής, αντιφατική και επιλεκτική» αιτιολογία
Ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι η αιτιολογία της αθωωτικής απόφασης ήταν «ελλιπής και ασαφής, αντιφατική και επιλεκτική».
Η αυθεντία δεν υποκαθιστά τη μέθοδο
Η υπόθεση υπερβαίνει τα πρόσωπα που θα βρεθούν ξανά στο εδώλιο. Αποκαλύπτει ένα ευρύτερο θεσμικό κενό στη χρήση ψυχιατρικών και ψυχολογικών γνωματεύσεων σε σκληρές οικογενειακές αντιδικίες.
Ο τίτλος του ειδικού δεν μπορεί να λειτουργεί ως τεκμήριο αλήθειας. Ούτε, όμως, μπορεί κάθε δυσάρεστο ή μη επιβεβαιωμένο επιστημονικό συμπέρασμα να ποινικοποιείται. Η μόνη ασφαλής γέφυρα ανάμεσα στα δύο είναι η διαφανής και ελέγξιμη επιστημονική μέθοδος.
Σε γνωματεύσεις τέτοιας βαρύτητας πρέπει να διακρίνονται καθαρά:
• όσα είπε αυθόρμητα το παιδί,
• οι ακριβείς ερωτήσεις που του υποβλήθηκαν,
• οι άμεσες κλινικές παρατηρήσεις,
• οι επιστημονικές ερμηνείες του εξεταστή,
• τα πραγματικά στοιχεία που προέρχονται από τρίτους,
• οι εναλλακτικές υποθέσεις που εξετάστηκαν και
• τα όρια βεβαιότητας κάθε συμπεράσματος.
Όταν όλα αυτά συγχωνεύονται σε μία απόλυτη διατύπωση, ο αναγνώστης της γνωμάτευσης —εισαγγελέας, δικαστής ή γονέας— δυσκολεύεται να διακρίνει πού σταματά η παρατήρηση και πού αρχίζει η ερμηνεία.
Δεν πρόκειται για καταδίκη
Η απόφαση του Αρείου Πάγου δεν έκρινε ένοχη ούτε την παιδοψυχίατρο ούτε τη μητέρα. Αναίρεσε την αθώωσή τους επειδή το σκεπτικό της δεν επέτρεπε ασφαλή αναιρετικό έλεγχο και διέταξε να δικαστούν εκ νέου οι συγκεκριμένες κατηγορίες.
Μέχρι την ολοκλήρωση της νέας δίκης ισχύει ακέραιο το τεκμήριο αθωότητάς τους. Το νέο Δικαστήριο θα πρέπει να εξετάσει από την αρχή εάν οι γνωματεύσεις περιείχαν ψευδή πραγματικά περιστατικά, εάν η παιδοψυχίατρος γνώριζε τυχόν αναλήθειά τους και εάν υπήρξε οποιαδήποτε συμμετοχή της μητέρας.
Αυτό που έχει ήδη κριθεί είναι διαφορετικό αλλά εξίσου σοβαρό: μια αθωωτική απόφαση δεν μπορεί να στηρίζεται σε γενικόλογες αμφιβολίες, να παρακάμπτει κρίσιμα αποδεικτικά στοιχεία και να αφήνει αναπάντητη τη βασική διάκριση μεταξύ επιστημονικής αξιολόγησης και ελέγξιμου γεγονότος. Το ίδιο βεβαίως ισχύει και σε περιπτώσεις απαλλαγής κατηγορουμένων για περιπτώσεις ασέλγειας σε βάρος ανηλίκων.
Το παιδί δεν μπορεί να γίνεται αποδεικτικό εργαλείο
Πίσω από τις δικογραφίες υπάρχει ένα παιδί που, σε ηλικία πέντε ετών, βρέθηκε στο κέντρο μιας σφοδρής σύγκρουσης ενηλίκων, διαδοχικών εξετάσεων και αντιμαχόμενων επιστημονικών συμπερασμάτων.
Η πραγματική θεσμική αποτυχία θα ήταν να αντιμετωπιστεί η υπόθεση μόνο ως προσωπική διαμάχη ενός πατέρα, μιας μητέρας και μιας γιατρού.
Απαιτούνται ενιαία πρωτόκολλα δικανικής εξέτασης ανηλίκων, οπτικοακουστική καταγραφή, ανεξάρτητη άμεση επιστημονική αξιολόγηση σε υποθέσεις υψηλού κινδύνου και ειδική εκπαίδευση δικαστικών και εισαγγελικών λειτουργών στην ανάγνωση τέτοιων γνωματεύσεων και αξιολόγηση τέτοιων υποθέσεων.
Διότι μία ατεκμηρίωτη κατηγορία μπορεί να καταστρέψει έναν αθώο γονέα. Μία πλημμελής διερεύνηση μπορεί, από την άλλη, να αφήσει απροστάτευτο ένα πραγματικά κακοποιημένο παιδί. Και στις δύο περιπτώσεις, το τίμημα της προχειρότητας ή της νοσηρότητας είναι ανυπολόγιστο. Και στο τέλος Θύμα είναι πάντοτε ένα Ανήλικο Παιδί…
- ο Τζόνι πήρε το όπλο του
0 Σχόλια
Αφήστε ένα σχόλιο