- Το να σταματάμε, να ξεκουραζόμαστε ή ακόμη και να αρνούμαστε μια νέα υποχρέωση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αποφεύγουμε τη δουλειά. Νέα επιστημονική ανασκόπηση δείχνει ότι ο εγκέφαλος υπολογίζει διαρκώς κόστος και όφελος και μας ωθεί να εξοικονομούμε ενέργεια όταν μια προσπάθεια δεν αξίζει πραγματικά το τίμημά της.
Ζούμε σε μια καθημερινότητα όπου το γεμάτο πρόγραμμα συχνά παρουσιάζεται ως απόδειξη επιτυχίας. Όσο περισσότερα κάνουμε, τόσο πιο παραγωγικοί θεωρούμαστε, ενώ η άρνηση μιας ακόμη υποχρέωσης μπορεί εύκολα να εκληφθεί ως αδιαφορία ή τεμπελιά. Ωστόσο, η επιστήμη έρχεται να δώσει μια διαφορετική διάσταση στην ανάγκη μας να κάνουμε ένα βήμα πίσω.
Μια πρόσφατη επιστημονική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο Neuroscience & Biobehavioral Reviews επανεξετάζει τη λεγόμενη «αρχή της ελάχιστης προσπάθειας». Η βασική ιδέα είναι ότι όταν δύο διαφορετικοί δρόμοι μπορούν να μας οδηγήσουν στο ίδιο αποτέλεσμα, άνθρωποι και ζώα έχουν την τάση να επιλέγουν εκείνον που απαιτεί μικρότερη ενεργειακή δαπάνη.
Οι επιστήμονες, όμως, υποστηρίζουν ότι το ζήτημα δεν είναι πως αποφεύγουμε κάθε μορφή προσπάθειας. Αυτό που φαίνεται να προσπαθούμε να αποφύγουμε είναι η άσκοπη κατανάλωση ενέργειας.
Ο εγκέφαλος ζυγίζει κόστος και όφελος
Πριν αποφασίσουμε αν θα επενδύσουμε χρόνο, ενέργεια και προσπάθεια σε έναν στόχο, ο εγκέφαλος φαίνεται πως πραγματοποιεί έναν διαρκή «υπολογισμό». Συγκρίνει αυτό που ενδέχεται να κερδίσουμε με το τίμημα που απαιτείται για να φτάσουμε εκεί.
Και το κόστος δεν αφορά μόνο τη σωματική κούραση. Στην εξίσωση μπαίνουν η πνευματική συγκέντρωση, ο χρόνος που έχουμε στη διάθεσή μας, η ψυχολογική πίεση, η κόπωση, η πιθανότητα απογοήτευσης αλλά και το ρίσκο που συνοδεύει μια επιλογή.
Οι ερευνητές χρησιμοποιούν ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόμαστε τα χρήματά μας. Όπως δεν αποφεύγουμε κάθε έξοδο, αλλά επιλέγουμε να ξοδέψουμε όταν θεωρούμε ότι αυτό που θα αποκτήσουμε αξίζει το κόστος, έτσι λειτουργούμε και με την προσπάθεια.
Μπορούμε να καταβάλουμε ακόμη και τεράστια προσπάθεια όταν ο στόχος έχει μεγάλη σημασία για εμάς ή όταν η ίδια η διαδικασία μάς προσφέρει κάτι ουσιαστικό.
Άλλωστε, η αντίληψη της προσπάθειας δεν είναι ίδια για όλους. Μια δραστηριότητα που σε έναν άνθρωπο μοιάζει εξαντλητική μπορεί για κάποιον άλλον να είναι ενδιαφέρουσα ή ακόμη και απολαυστική. Η εμπειρία, η φυσική κατάσταση, η ψυχολογική διάθεση και η προσωπική αξία που δίνουμε στο τελικό αποτέλεσμα επηρεάζουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το ίδιο έργο.
Γιατί κάποιες δύσκολες δραστηριότητες δεν μας κουράζουν
Η δυσκολία από μόνη της δεν αρκεί για να μας κάνει να εγκαταλείψουμε μια δραστηριότητα. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου επιλέγουμε συνειδητά να αφιερώσουμε ώρες σε μια απαιτητική προπόνηση, σε ένα δύσκολο παζλ ή σε μια δημιουργική ενασχόληση.
Ο λόγος είναι ότι η προσπάθεια μπορεί να συνοδεύεται από ανταμοιβή. Η χαρά, η απόκτηση γνώσης, η αίσθηση ότι προχωράμε ή ότι καταφέρνουμε κάτι δύσκολο μπορούν να κάνουν το κόστος να μοιάζει πολύ μικρότερο.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα ευρήματα σχετικά με μικρά παιδιά. Στο πλαίσιο της ανασκόπησης, παιδιά ηλικίας έξι ετών εμφάνιζαν περισσότερα χαμόγελα αφού ολοκλήρωναν μια δύσκολη δραστηριότητα σε σύγκριση με μια εύκολη. Όταν, μάλιστα, επαναλάμβαναν την ίδια δραστηριότητα, το χαμόγελο μειωνόταν, ενώ επανεμφανιζόταν όταν ερχόταν μπροστά τους μια καινούργια πρόκληση.
Μια πιθανή ερμηνεία είναι ότι η ικανοποίηση δεν προκύπτει αποκλειστικά από το γεγονός ότι πετύχαμε έναν στόχο. Μπορεί να συνδέεται και με την προσπάθεια, τη μάθηση και την αίσθηση προόδου που βιώνουμε στη διαδρομή.
Το να τα παρατάμε δεν σημαίνει πάντα ότι είμαστε τεμπέληδες
Η εγκατάλειψη ενός στόχου δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη αδυναμίας ή τεμπελιάς. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να είναι μια απολύτως λογική επιλογή, ιδιαίτερα όταν η προσπάθεια που απαιτείται αυξάνεται συνεχώς, ενώ το πιθανό όφελος παραμένει μικρό.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, το να κάνουμε πίσω μπορεί να λειτουργεί ως ένας τρόπος προστασίας των διαθέσιμων δυνάμεών μας. Η ενέργεια που εξοικονομούμε μπορεί στη συνέχεια να κατευθυνθεί σε άλλες δραστηριότητες, στόχους ή ανθρώπους που έχουν μεγαλύτερη σημασία για εμάς.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι κάθε δυσκολία πρέπει να αποτελεί αφορμή για παραίτηση. Η συνεχής αποφυγή προκλήσεων μπορεί να μας στερήσει εμπειρίες, γνώσεις και δεξιότητες που χρειάζονται χρόνο και επιμονή για να αποκτηθούν.
Γι’ αυτό και το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι απλώς αν κάτι είναι δύσκολο. Είναι αν αυτό που μπορούμε να κερδίσουμε αξίζει την ενέργεια που απαιτείται για να το πετύχουμε.
Ίσως τελικά η ξεκούραση, η παύση ή η επιλογή να μην αναλάβουμε ακόμη μία υποχρέωση να μην αποτελούν το αντίθετο της παραγωγικότητας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να είναι ακριβώς ο μηχανισμός που μας επιτρέπει να διαχειριζόμαστε καλύτερα τις δυνάμεις μας και να τις κρατάμε για εκείνα που πραγματικά έχουν αξία.
0 Σχόλια
Αφήστε ένα σχόλιο