Hybristophilia: Γιατί κάποιοι ερωτεύονται τους πιο επικίνδυνους εγκληματίες;

• Όταν οι αρχές συνέλαβαν τον Ted Bundy τη δεκαετία του ’70 για μερικά από τα πιο ειδεχθή εγκλήματα στην ιστορία των ΗΠΑ, συνέβη κάτι παράδοξο: η δικαστική αίθουσα γεμίζει καθημερινά από νεαρές γυναίκες. Κάποιες ντύνονταν όπως τα θύματά του, άλλες του έστελναν ερωτικά γράμματα, ενώ μία από αυτές τελικά τον παντρεύτηκε όσο εκείνος βρισκόταν στη φυλακή.

Το φαινόμενο αυτό δεν είναι μεμονωμένο. Αποτελεί μια αναγνωρισμένη ψυχολογική κατάσταση που ονομάζεται Υβριστοφιλία (Hybristophilia) γνωστή ανεπίσημα και ως «Σύνδρομο Bonnie and Clyde».

Τι είναι όμως αυτό που ωθεί έναν άνθρωπο να νιώσει ερωτική ή συναισθηματική έλξη για κάποιον που έχει διαπράξει σοβαρά εγκλήματα;

Τι είναι η Υβριστοφιλία;
Ο όρος προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «ύβρις» (η βίαιη και αλαζονική συμπεριφορά απέναντι στους νόμους και τη θεϊκή τάξη) και τη λέξη «φιλία».

Στην εγκληματολογία και την ψυχολογία, η υβριστοφιλία κατατάσσεται στις παραφιλίες, καταστάσεις δηλαδή όπου η σεξουαλική διέγερση και η συναισθηματική σύνδεση εξαρτώνται από ένα πολύ συγκεκριμένο, συχνά αντικανονικό ερέθισμα. Στην προκείμενη περίπτωση, το ερέθισμα αυτό είναι η επικινδυνότητα του άλλου.

Ψυχολόγοι διακρίνουν την υβριστοφιλία σε δύο βασικές κατηγορίες:

Παθητική Υβριστοφιλία: Ο/η σύντροφος δεν συμμετέχει στα εγκλήματα. Αρκείται στο να στέλνει γράμματα, να επισκέπτεται τον εγκληματία στη φυλακή και να τρέφει φαντασιώσεις γι’ αυτόν.

Επιθετική Υβριστοφιλία: Ο/η σύντροφος γίνεται συνεργός, βοηθώντας τον εγκληματία να διαπράξει ή να καλύψει τις πράξεις του (όπως στην περίπτωση των Bonnie & Clyde).

Οι ψυχολογικοί μηχανισμοί πίσω από την έλξη
Πώς εξηγεί η επιστήμη μια συμπεριφορά που εκ πρώτης όψεως φαίνεται να αντιβαίνει στο ένστικτο της αυτοσυντήρησης;

1. Η ψευδαίσθηση της «απόλυτης ασφάλειας»
Όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, ένας καταδικασμένος εγκληματίας που βρίσκεται κλειδωμένος σε μια φυλακή υψηλής ασφαλείας προσφέρει μια… «ασφαλή» σχέση. Το άτομο που σχετίζεται μαζί του γνωρίζει πού βρίσκεται ανά πάσα στιγμή, δεν φοβάται ότι θα το εγκαταλείψει και δεν χρειάζεται να διαχειριστεί την καθημερινή τριβή μιας κανονικής σχέσης.

2. Η φαντασίωση του «Σωτήρα» (Rescue Fantasy)
Πολλοί άνθρωποι με υβριστοφιλικά στοιχεία πιστεύουν ακράδαντα ότι βλέπουν μια «ευαίσθητη πλευρά» που οι άλλοι αγνοούν. Πιστεύουν ότι με τη δική τους αγάπη και αφοσίωση μπορούν να «θεραπεύσουν» ή να αλλάξουν τον εγκληματία, αντλώντας τεράστια επιβεβαίωση από αυτόν τον ρόλο.

3. Η ανάγκη για προσοχή και δημοσιότητα
Η σύνδεση με έναν διάσημο εγκληματία προσφέρει άμεση πρόσβαση στα φώτα της δημοσιότητας. Το άτομο παύει να είναι «αόρατο» και γίνεται μέρος μιας ιστορίας που απασχολεί τα μέσα ενημέρωσης και την κοινή γνώμη.

4. Η έλξη προς την απόλυτη κυριαρχία
Στην ψυχολογία της εξέλιξης, η δύναμη και η επικινδυνότητα συχνά μεταφράζονται ασυνείδητα ως ικανότητα προστασίας. Για ορισμένα άτομα με βαθιά τραύματα ή χαμηλή αυτοεκτίμηση, ένας «σκοτεινός» και κυρίαρχος χαρακτήρας εκπέμπει μια διαστρεβλωμένη μορφή ισχύος.

Μια επικίνδυνη παρανόηση
Η υβριστοφιλία δεν είναι απλώς μια παράξενη προτίμηση. Είναι μια κατάσταση που συχνά πηγάζει από βαθιά προσωπικά τραύματα, ιστορικό κακοποίησης ή διαταραχές πρόσδεσης.

Ενώ η ποπ κουλτούρα και τα ντοκιμαντέρ True Crime συχνά ρομαντικοποιούν αυτές τις σχέσεις, η πραγματικότητα παραμένει σκληρή: η επιλογή να συνδέσει κανείς τη ζωή του με έναν άνθρωπο που έχει βλάψει άλλους σπάνια έχει καλό τέλος.