- Υπάρχουν θάνατοι που μοιάζουν με ατύχημα και θάνατοι που μοιάζουν με προδιαγεγραμμένη απόφαση. Ο θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη, στις 9 Σεπτεμβρίου 2026, μέσα σε ένα ιατρείο της οδού Καρνεάδου στο Κολωνάκι, ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Όχι επειδή κάποιος θέλησε να πεθάνει ένας πενηντατετράχρονος άνθρωπος, αλλά επειδή κάποιοι αποφάσισαν, συστηματικά και επί χρόνια, ότι ο κίνδυνος να πεθάνει κάποιος ήταν αποδεκτό κόστος για ένα επικερδές μοντέλο. Και επειδή κάποιοι άλλοι, οι θεσμικά επιφορτισμένοι να το εμποδίσουν, επέλεξαν να μη δουν, ταυτίστηκαν με την συγκάλυψη.
Η ποινική ευθύνη των δύο γιατρών θα κριθεί από τη Δικαιοσύνη και το τεκμήριο αθωότητας ισχύει αδιαπραγμάτευτα. Η θεσμική ευθύνη όμως του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών και του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου δεν γίνεται να παροραθεί, υπό το «πρίσμα» μίας ακόμη συγκάλυψης…
Το χρονικό των σαράντα δύο λεπτών
Την Τρίτη, 8 Σεπτεμβρίου, ο τραγουδιστής επισκέφθηκε το ιατρείο.
Ήδη εκείνη τη στιγμή, οποιοσδήποτε ιατρός με στοιχειώδη κατάρτιση όφειλε μία και μόνη πράξη, τη διακομιδή σε νοσοκομείο. Αντ’ αυτού, όπως προκύπτει από το υλικό της έρευνας, προτάθηκε συνεδρία «INUS PHERESIS», δηλαδή θεραπευτική πλασμαφαίρεση, διάρκειας δύο έως τριών ωρών, με τον σκοπό της απομάκρυνσης τοξικών ουσιών. Χωρίς καμία έγγραφη συναίνεση, που προϋποθέτει έγγραφη ενημέρωση.
Την επομένη, οι ώρες δεν συμφωνούν με τίποτα. Οι κάμερες ασφαλείας τοποθετούν τον ασθενή στον χώρο γύρω στις 13.30. Η κατηγορούμενη ιατρός κατέθεσε ότι έφτασε στις 16.00. Η γραμματέας μίλησε για 15.30. Δύο νοσηλεύτριες τοποθέτησαν την άφιξη μεταξύ 14.00 και 15.00. Μία εξ αυτών περιέγραψε τον ασθενή ως «στον κόσμο του» και «στα χαμένα», με εικόνα χειρότερη από την προηγούμενη ημέρα.
Το ίδιο το μηχάνημα, όμως, δεν καταθέτει. Καταγράφει. Και η καταγραφή του λέει ότι τέθηκε σε λειτουργία στις 14.14 και εργάστηκε επί σαράντα δύο λεπτά. Το ΕΚΑΒ κλήθηκε λίγο μετά τις 16.20.
Ανάμεσα στο τέλος της συνεδρίας και στην κλήση του ασθενοφόρου μεσολαβεί, με βάση τα ίδια τα δεδομένα της δικογραφίας, διάστημα περίπου μιάμισης ώρας. Αυτό το κενό είναι η καρδιά της υπόθεσης. Δεν είναι κενό μνήμης, είναι κενό βοήθειας.
Ο σύζυγος και συνιδιοκτήτης του ιατρείου καταγράφηκε από κάμερες σε κατάστημα υγειονομικού ενδιαφέροντος από τις 13.59 έως τις 14.43, δηλαδή ακριβώς κατά τη διάρκεια της επέμβασης, υποστηρίζοντας ότι έλειπε για φαγητό. Η σύζυγός του δήλωσε ότι χρησιμοποίησε απινιδωτή. Το πλήρωμα του ΕΚΑΒ κατέθεσε ότι ο απινιδωτής δεν λειτουργούσε.
Τα ίχνη που σβήστηκαν
Αν το πρώτο μέρος της υπόθεσης είναι η ιατρική εγκατάλειψη, το δεύτερο είναι η συγκάλυψη.
Η εκπρόσωπος της ΕΛ.ΑΣ., Κωνσταντία Δημογλίδου, δήλωσε δημοσίως ότι επιχειρήθηκε η διαγραφή σημαντικών δεδομένων, τα οποία ανακτήθηκαν με εργαστηριακές μεθόδους. Το ραντεβού της ημέρας είχε διαγραφεί από το ηλεκτρονικό σύστημα. Ο χώρος καθαρίστηκε από το προσωπικό αμέσως μετά το συμβάν, πριν φτάσουν οι αρχές. Κηλίδες αίματος εντοπίστηκαν σε καναπέ.
Και το πιο ανατριχιαστικό στοιχείο, αυτό που συμπυκνώνει ολόκληρη την υπόθεση σε μία εικόνα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα που στηρίζονται στο περιεχόμενο των κατασχεθέντων συσκευών, μέσα στο ιατρείο αναζητήθηκαν σε εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης οδηγίες για το πώς γίνεται ανάνηψη.
Άνθρωποι που πουλούσαν «αναζωογόνηση» προς δυόμισι χιλιάδες ευρώ τη συνεδρία, ρωτούσαν έναν αλγόριθμο πώς να κρατήσουν κάποιον στη ζωή.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι ένα εύρημα της επιτροπής ελέγχου του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών. Το μηχάνημα που χρησιμοποιήθηκε εμφάνιζε στο ιστορικό του σαράντα δύο λεπτά λειτουργίας. Όταν όμως οι ελεγκτές ζήτησαν επίδειξη, εκτελέστηκαν όλα τα στάδια προετοιμασίας και αποσύνδεσης και το μηχάνημα κατέγραψε μηδενικό χρόνο λειτουργίας. Δηλαδή, η υπεράσπιση ότι «η διαδικασία δεν είχε ξεκινήσει» καταρρίπτεται από την ίδια τη συσκευή.
Η πλασμαφαίρεση ως εμπόρευμα
Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση δεν είναι θεραπεία ευεξίας. Είναι εξωσωματική τεχνική υψηλού κινδύνου, που εφαρμόζεται σε σοβαρά νεφρολογικά, αιματολογικά, νευρολογικά και ανοσολογικά νοσήματα, από εξειδικευμένη ομάδα υπό νεφρολόγο ή αιματολόγο, με άμεση πρόσβαση σε μονάδα εντατικής θεραπείας. Η Ελληνική Νεφρολογική Εταιρεία αναγκάστηκε να το δηλώσει δημοσίως, ότι δηλαδή η μέθοδος δεν αποτελεί «αποτοξίνωση», ούτε «αναζωογόνηση», ούτε προληπτική αγωγή σε υγιείς.
Πώς λοιπόν έφτασε να διαφημίζεται ως τέτοια;
Στις 4 και 5 Μαΐου 2023, στο 1ο Διεθνές Συνέδριο Τουρισμού Υγείας, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υγείας και του Υπουργείου Τουρισμού, η σήμερα κατηγορούμενη ιατρός, Ιωάννα Γάκα, παρουσίασε την πλασμαφαίρεση ως διαδικασία που υποστηρίζει την αποτοξίνωση και την αναζωογόνηση. Υποστηρικτής του συνεδρίου, σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία, ήταν ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών.
Τρία χρόνια πριν από τον θάνατο, η επίμαχη πρακτική παρουσιάστηκε από το βήμα ενός συνεδρίου που τελούσε υπό την αιγίδα του αρμόδιου υπουργείου και με τη στήριξη του αρμόδιου εποπτικού συλλόγου. Κανείς δεν αντέδρασε. Κανείς δεν ρώτησε πού γίνεται αυτή η πλασμαφαίρεση, με ποια άδεια, από ποια ειδικότητα, ή μήπως γνώριζαν;
Παράλληλα, ο σύζυγός της προωθούσε δημοσίως θεραπείες με βλαστοκύτταρα CD34+, τις οποίες χαρακτήριζε «θείο δώρο», επικαλούμενος περίπου διακόσιους ασθενείς με εντυπωσιακές βελτιώσεις σε καρδιαγγειακά, οστεοπόρωση και άλλα νοσήματα, με μαρτυρίες ασθενών σε προωθητικό υλικό.
Το άρθρο 17 του Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας (ν. 3418/2005), με τίτλο «Διαφήμιση – Παρουσία ιατρών στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης», απαγορεύει ρητά αυτού του είδους την προβολή. Η παράβασή του δεν είναι θέμα γούστου. Είναι πειθαρχικό παράπτωμα, ελέγξιμο αυτεπαγγέλτως, με απτά τεκμήρια δημοσιευμένα σε ανοιχτά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δηλαδή διαθέσιμα σε οποιονδήποτε ελεγκτή με σύνδεση στο διαδίκτυο.
Ο μηχανισμός που δεν είδε
Η πιο σοβαρή πρόταση του συνόλου της υπόθεσης ανήκει στον ίδιο τον «ισόβιο» Πρόεδρο του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών, και πρώην Περιφερειάρχη Αττικής, Γιώργο Πατούλη. Ερωτηθείς για τους ελέγχους, εξήγησε ότι το 2024 διενεργήθηκε δειγματοληπτικός έλεγχος και δεν βρέθηκε τέτοιο μηχάνημα, ενώ το 2025, μετά από ανώνυμη τηλεφωνική καταγγελία για «εναλλακτικές θεραπείες», εντοπίστηκε φυγόκεντρος σε βοηθητικό χώρο, αλλά, όπως είπε, δεν είδαν μηχάνημα.
Ας σταθούμε, όμως, σε αυτό. Υπήρξε καταγγελία. Υπήρξε έλεγχος. Βρέθηκε φυγόκεντρος σε ντουλάπι, μηχάνημα δηλαδή που ουδεμία σχέση έχει με άδεια παθολογικού ιατρείου. Και το συμπέρασμα ήταν ότι δεν βρέθηκε τίποτε. Προφανώς χωρίς καμία πειθαρχική κύρωση…
Μετά τον θάνατο, η ίδια αρχή βρήκε δύο μηχανήματα πλασμαφαίρεσης σε δύο διαφορετικά εξεταστήρια, με δηλωμένη εγκατάσταση το 2021 και το 2026, και φυγόκεντρο μέσα σε ντουλάπι, την οποία η ιατρός είχε δηλώσει ότι είχε απομακρύνει, κατόπιν προηγούμενης σύστασης του Συλλόγου. Και πάλι χωρίς καμία πειθαρχική κύρωση…
Με άλλα λόγια, ο ελεγκτικός μηχανισμός είχε δεχθεί δήλωση συμμόρφωσης και δεν την επαλήθευσε ποτέ.
Στα ίδια χρόνια, ασθενείς προέβαιναν σε καταγγελίες. Γυναίκα που προσήλθε στο ιατρείο το 2023 περιγράφει ότι της συστήθηκε να διακόψει την κορτιζόνη, με τη φράση ότι «η κορτιζόνη είναι πολύ επικίνδυνη, βλέπω στο αίμα σου ότι θα ξεκινήσει καρκίνος». Ακολούθησαν τρεις συνεδρίες, περίπου δυόμισι χιλιάδες ευρώ η καθεμία, και στη συνέχεια νεφρική ανεπάρκεια με τρεις νοσηλείες στον Ευαγγελισμό. Όταν ενημέρωσε την ιατρό, εισέπραξε αδιαφορία.
Το ιατρείο λειτουργούσε δεκαπέντε χρόνια. Ο Υπουργός Υγείας παραδέχθηκε δημοσίως ότι η συγκεκριμένη ιατρική πράξη δεν επιτρεπόταν εκτός νοσοκομειακού περιβάλλοντος και εξήγγειλε επιτροπή που θα καθορίσει πώς θα λειτουργούν τέτοια κέντρα, προσθέτοντας ότι «το Κράτος δεν μπορεί να είναι παντού».
Το Κράτος όμως δεν κλήθηκε να είναι παντού. Κλήθηκε να είναι σε ένα ισόγειο της Καρνεάδου, όπου είχε ήδη πάει δύο φορές. Κλήθηκε να είναι σε εκείνο το ιατρείο που η κυρία Γάκα διαφήμιζε στο Συνέδριο, παρουσία του κ. Γιώργου Πατούλη.
Η νομική ανατομία της ευθύνης των ιατρών
Από τη θανατηφόρα έκθεση στην ανθρωποκτονία με ενδεχόμενο δόλο
Η ασκηθείσα δίωξη αφορά θανατηφόρα έκθεση από κοινού, κατ’ άρθρο 306 ΠΚ. Η παράγραφος 1 τιμωρεί με φυλάκιση τουλάχιστον έξι μηνών όποιον εκθέτει άλλον καθιστώντας τον αβοήθητο, ή αφήνει με πρόθεση αβοήθητο πρόσωπο που έχει στην προστασία του. Η παράγραφος 2 περίπτωση β’ ανάγει την πράξη σε κακούργημα, με κάθειρξη έως δέκα έτη, όταν επήλθε θάνατος.
Ο συνήγορος της οικογένειας, Χαράλαμπος Λυκούδης, έχει ήδη δηλώσει ότι θα ζητήσει αναβάθμιση του κατηγορητηρίου σε ανθρωποκτονία με ενδεχόμενο δόλο, επικαλούμενος ότι η ιατροδικαστική διερεύνηση δεν διαπίστωσε επιβαρυμένη καρδιά και ότι η επέμβαση έγινε για οικονομικό όφελος.
Το αίτημα του συνηγόρου δεν είναι ρητορικό. Είναι νομικά στέρεο.
Κατά το άρθρο 27 παρ. 1 ΠΚ, με δόλο πράττει και όποιος γνωρίζει ότι από τη συμπεριφορά του ενδέχεται να παραχθεί το εγκληματικό αποτέλεσμα και το αποδέχεται. Η διάκριση από την ενσυνείδητη αμέλεια του άρθρου 28 ΠΚ δεν βρίσκεται στη γνώση του κινδύνου, που υπάρχει και στις δύο περιπτώσεις, αλλά στη βουλητική στάση απέναντί του.
Ποια στάση προκύπτει εν προκειμένω;
Ενδοφλέβια εξωσωματική πράξη υψηλότατου κινδύνου, σε ασθενή με δηλωμένη επιβάρυνση και αλλοιωμένο επίπεδο συνείδησης, χωρίς προηγούμενο καρδιολογικό έλεγχο και ηλεκτροκαρδιογράφημα, χωρίς αναισθησιολόγο ή εντατικολόγο, χωρίς λειτουργικό απινιδωτή, σε χώρο αδειοδοτημένο ως απλό παθολογικό ιατρείο, από ιατρό άνευ ειδικότητας κατά τα μητρώα του ΙΣΑ και χωρίς πιστοποίηση στη μέθοδο.
Όποιος συσσωρεύει έξι διαδοχικές παραλείψεις ασφαλείας δεν ελπίζει ότι θα πάει καλά. Έχει προ οφθαλμών τον θάνατο ως ρεαλιστικό ενδεχόμενο και τον προσπερνά, γιατί το κόστος της αποφυγής του θα ήταν η μη είσπραξη της αμοιβής. Αυτό ακριβώς περιγράφει ο ενδεχόμενος δόλος.
Η ελληνική νομολογία δεν είναι άμοιρη τέτοιων κρίσεων. Στην υπόθεση του λεγόμενου ψευτογιατρού, Νικόλαου Κοντοστάθη, το Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο, με απόφαση της 17ης Νοεμβρίου 2022, τον έκρινε ένοχο για επτά ανθρωποκτονίες ασθενών, μεταξύ των οποίων δύο ανήλικα παιδιά με καρκίνο, και για έξι απόπειρες, επιβάλλοντας οκτώ φορές ισόβια, μαζί με απάτη κατ’ εξακολούθηση, αντιποίηση και πλαστογραφία. Το σκεπτικό ήταν ακριβώς ότι η πειθώ ασθενών να διακόψουν νόμιμες θεραπείες υπέρ αντιεπιστημονικών μεθόδων ενέχει αποδοχή του θανάτου.
Η απόσταση ανάμεσα στον Κοντοστάθη και σε έναν αδειούχο ιατρό που εκτελεί απαγορευμένη πράξη σε ακατάλληλο χώρο είναι μικρότερη απ’ όσο θα ήθελε η συντεχνία.
Η θέση του εγγυητή ιατρού και το κρίσιμο κενό
Κατά το άρθρο 15 ΠΚ, όπου ο νόμος απαιτεί αποτέλεσμα, η μη αποτροπή του τιμωρείται όπως η πρόκλησή του, εφόσον ο υπαίτιος είχε ιδιαίτερη νομική υποχρέωση να το παρεμποδίσει. Ο ιατρός που αναλαμβάνει ασθενή βρίσκεται σε θέση εγγυητή. Δεν κρίνεται μόνο για ό,τι έκανε, αλλά και για ό,τι όφειλε και δεν έκανε.
Εδώ η παράλειψη είναι διπλή. Πρώτον, η μη διακομιδή ασθενούς που προσήλθε σε κατάσταση που την επέβαλλε. Δεύτερον, το κενό μεταξύ της λήξης της συνεδρίας και της κλήσης του ΕΚΑΒ, καθώς και ο ισχυρισμός περί ΚΑΡΠΑ που δεν επιβεβαιώνεται από τον εξοπλισμό.
Η ανύπαρκτη συναίνεση
Τα άρθρα 11 και 12 του Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας κατοχυρώνουν την υποχρέωση ενημέρωσης και τη συναίνεση του ενημερωμένου ασθενή. Κατά την υπό έρευνα δικογραφία, δεν υπήρξε έγγραφη συναίνεση.
Πρέπει όμως να υπογραμμιστεί κάτι που συχνά αγνοείται. Ακόμη και αν υπήρχε υπογεγραμμένο έντυπο, δεν θα άλλαζε τίποτε. Η συναίνεση αίρει τον άδικο χαρακτήρα μόνο νόμιμης ιατρικής πράξης, εκτελούμενης lege artis σε κατάλληλο χώρο. Κανείς δεν μπορεί να συναινέσει έγκυρα σε απαγορευμένη πράξη, όπως κανείς δεν μπορεί να συναινέσει στη διακινδύνευση της ίδιας του της ζωής κατά παράβαση διατάξεων δημόσιας τάξης. Το άρθρο 7 του ίδιου Κώδικα, για τον τόπο άσκησης του ιατρικού επαγγέλματος, υπάρχει ακριβώς γι’ αυτό.
Το αρχείο και τα σβησμένα δεδομένα
Το άρθρο 14 του Κώδικα επιβάλλει την τήρηση ιατρικού αρχείου. Η διαγραφή ραντεβού και δεδομένων, εφόσον επιβεβαιωθεί δικαστικά, δεν συνιστά μόνο πειθαρχικό παράπτωμα. Ανοίγει ζήτημα εφαρμογής των διατάξεων περί πλαστογραφίας κατ’ άρθρο 216 ΠΚ, όταν αλλοιώνεται το περιεχόμενο εγγράφου προορισμένου να αποδείξει γεγονός με έννομη σημασία, ενώ ο άμεσος καθαρισμός του χώρου πριν την άφιξη των αρχών βαρύνει καθοριστικά στην κρίση περί δόλου.
Η ευθύνη του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών και του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου δεν είναι μόνο ηθική, είναι και νομική
Ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών δεν είναι σωματείο. Είναι Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου που ασκεί δημόσια εξουσία. Κατά το άρθρο 292 του ν. 4512/2018, στους σκοπούς των ιατρικών συλλόγων ανήκουν ρητά η εποπτεία της τήρησης των κανόνων της ιατρικής δεοντολογίας και η παρακολούθηση της ποιότητας παροχής περίθαλψης στην περιφέρειά τους. Κατά δε το άρθρο 35 του ν. 4025/2011, οι ιατρικοί σύλλογοι είναι η αρμόδια αρχή για τη χορήγηση βεβαίωσης λειτουργίας ιδιωτικών φορέων Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, σε συνδυασμό με το π.δ. 84/2001.
Δηλαδή ο ίδιος φορέας αδειοδοτεί, ελέγχει, εισπράττει παράβολο για τον έλεγχο και πειθαρχεί.
Το πρόβλημα δεν είναι νέο και δεν ανακαλύφθηκε τον Σεπτέμβριο του 2026. Στη δημόσια διαβούλευση του ίδιου του νομοσχεδίου, το 2011, κατατέθηκαν σχόλια που προειδοποιούσαν ρητά για σύγκρουση συμφερόντων, καθώς ο επαγγελματικός σύλλογος εκπροσωπεί ταυτόχρονα τα συμφέροντα των μελών του και ασκεί ανεξάρτητο διοικητικό έλεγχο επ’ αυτών.
Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, στην Καρνεάδου, μάθαμε τι κοστίζει αυτή η σύγκρουση.
Αστική ευθύνη κατά τα άρθρα 105 και 106 ΕισΝΑΚ
Η παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας οργάνου ΝΠΔΔ, όταν υφίσταται δέσμια αρμοδιότητα ή όταν η διακριτική ευχέρεια έχει συρρικνωθεί λόγω της έντασης του κινδύνου, θεμελιώνει αστική ευθύνη κατά τα άρθρα 105 και 106 του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα.
Τα στοιχεία του πραγματικού είναι εδώ ασυνήθιστα καθαρά. Υπήρχε αρμοδιότητα ελέγχου. Υπήρχε συγκεκριμένη καταγγελία το 2025. Υπήρχε έλεγχος που εντόπισε εξοπλισμό ασύμβατο με την άδεια. Υπήρχε δήλωση απομάκρυνσης που δεν επαληθεύθηκε. Υπήρχε δημόσια, ανοιχτή και εντοπίσιμη διαφήμιση απαγορευμένων πρακτικών, μεταξύ άλλων και από το βήμα συνεδρίου που ο ίδιος ο Σύλλογος υποστήριζε. Και δεν υπήρξε ούτε σφράγιση, ούτε ανάκληση βεβαίωσης λειτουργίας, ούτε πειθαρχική δίωξη.
Ο αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της παράλειψης και του θανάτου δεν είναι υποθετικός. Αν η βεβαίωση λειτουργίας είχε ανακληθεί το 2025, δεν θα υπήρχε ιατρείο στην Καρνεάδου στις 9 Σεπτεμβρίου 2026.
Πειθαρχικό δίκαιο, ή η τέχνη της παραγραφής
Τα άρθρα 319 επ. του ν. 4512/2018 προβλέπουν πλήρες οπλοστάσιο. Πειθαρχικά παραπτώματα για συμπεριφορά ασύμβατη με την ιατρική ηθική και δεοντολογία, ποινές που φτάνουν σε πρόστιμο έως είκοσι χιλιάδες ευρώ, προσωρινή παύση άσκησης του επαγγέλματος από έναν μήνα έως τρία έτη και οριστική παύση για βαρέα παραπτώματα.
Το ίδιο όμως πλαίσιο ορίζει και τα όρια της ατιμωρησίας. Τα παραπτώματα που δεν συνιστούν συγχρόνως ποινικά αδικήματα παραγράφονται σε τρία έτη, εκείνα που συνιστούν πλημμελήματα σε πέντε.
Σε ένα σύστημα όπου η πειθαρχική διαδικασία κινείται με ρυθμούς γραφειοκρατικής παράλυσης, η παραγραφή δεν είναι δικονομική λεπτομέρεια. Είναι το προϊόν. Οι καταγγελίες του 2023 για τη γυναίκα που κατέληξε με νεφρική ανεπάρκεια, αν δεν διώχθηκαν εγκαίρως, ενδέχεται ήδη να είναι απρόσιτες.
Η υποχρέωση που επιβάλλει η ΕΣΔΑ
Το άρθρο 2 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου δεν επιβάλλει μόνο αποχή από την αφαίρεση της ζωής. Επιβάλλει θετικές υποχρεώσεις.
Στην απόφαση της Ευρείας Σύνθεσης Lopes de Sousa Fernandes κατά Πορτογαλίας, της 19ης Δεκεμβρίου 2017, το Δικαστήριο του Στρασβούργου έκρινε ότι το κράτος οφείλει να θεσπίζει επαρκές κανονιστικό πλαίσιο που υποχρεώνει τα νοσηλευτικά ιδρύματα, ιδιωτικά και δημόσια αδιακρίτως, να λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα προστασίας της ζωής των ασθενών. Αναγνώρισε δε δύο εξαιρετικές κατηγορίες ουσιαστικής ευθύνης του κράτους, την άρνηση πρόσβασης σε περίθαλψη και τη συστημική ή δομική δυσλειτουργία των υπηρεσιών υγείας, την οποία οι αρχές γνώριζαν ή όφειλαν να γνωρίζουν και δεν θεράπευσαν. Παράλληλα, θεμελίωσε αυτοτελή δικονομική υποχρέωση ενδελεχούς έρευνας, επικρίνοντας την προσέγγιση των εθνικών αρχών που αντιμετώπισαν τα γεγονότα ως διαδοχή μεμονωμένων ιατρικών περιστατικών χωρίς να εξετάσουν τη μεταξύ τους συνάφεια.
Η ελληνική υπόθεση εμπίπτει κατά γράμμα στη δεύτερη κατηγορία. Δύο έλεγχοι, μία καταγγελία, ένα εύρημα σε ντουλάπι, μία ανεπαλήθευτη δήλωση συμμόρφωσης και δεκαπέντε χρόνια λειτουργίας δεν συνθέτουν άγνοια. Συνθέτουν γνώση χωρίς ενέργεια.
Ο διαλυμένος ελεγκτικός ιστός
Υπάρχει και μια πτυχή που δεν αφορά μόνο τους ιατρικούς συλλόγους. Το Σώμα Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας και Πρόνοιας, ο μόνος οργανωμένος κρατικός μηχανισμός επιθεώρησης του χώρου, απορροφήθηκε με τον ν. 4622/2019 στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας. Το αποτέλεσμα είναι ένας κατακερματισμός αρμοδιοτήτων μεταξύ ιατρικών συλλόγων, Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, Διευθύνσεων Δημόσιας Υγείας των Περιφερειών, ΕΟΠΥΥ και ΕΟΦ, όπου όλοι είναι λίγο αρμόδιοι και κανείς υπεύθυνος.
Προστίθεται ένα ακόμη νομικό επίπεδο που έχει αγνοηθεί πλήρως. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2017/745 για τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα δεσμεύει τη νόμιμη χρήση κάθε συσκευής στην προορισμένη της χρήση, όπως αυτή έχει πιστοποιηθεί. Μηχάνημα πλασμαφαίρεσης που διαφημίζεται και χρησιμοποιείται ως μέσο «αποτοξίνωσης» σε υγιείς δεν είναι απλώς εκτός ένδειξης. Είναι εκτός νομιμότητας, και η εποπτεία της αγοράς είναι κρατική υποχρέωση, όχι θέμα καλής προαίρεσης του κατόχου.
Το ίδιο μοτίβο, άλλες σημαίες
Η ελληνική περίπτωση δεν είναι η μοναδική.
Στη Σουηδία, το Ινστιτούτο Καρολίνσκα προστάτευσε επί χρόνια τον χειρουργό Paolo Macchiarini, ο οποίος μεταμόσχευσε συνθετικές τραχείες σε ασθενείς. Το Εφετείο Svea, στις 21 Ιουνίου 2023, τον καταδίκασε για βαριά σωματική βλάβη σε ποινή δυόμισι ετών φυλάκισης, κρίνοντας ότι δύο από τους ασθενείς δεν βρίσκονταν καν σε επείγουσα κατάσταση και θα ζούσαν περισσότερο χωρίς την επέμβαση, ενώ για τον τρίτο η πράξη ήταν αδικαιολόγητη ούτως ή άλλως. Όπως σημείωσε το δικαστήριο, δεν επρόκειτο για παρορμητικές ενέργειες αλλά για σχεδιασμένες επεμβάσεις. Οι έντιμοι συνάδελφοι που είχαν προειδοποιήσει υπέστησαν επί χρόνια τις συνέπειες της καταγγελίας τους, πριν δικαιωθούν.
Στο Τέξας, ο νευροχειρουργός Christopher Duntsch εκτέλεσε τριάντα οκτώ επεμβάσεις σπονδυλικής στήλης μεταξύ 2011 και 2013, τραυματίζοντας βαριά τριάντα τρεις ασθενείς και σκοτώνοντας δύο. Το κρίσιμο δεν είναι ο ίδιος. Είναι ότι το Baylor Regional Medical Center του επέτρεψε να παραιτηθεί αντί να τον απολύσει, αποφεύγοντας έτσι την υποχρεωτική αναφορά στο εθνικό μητρώο επαγγελματιών υγείας, με αποτέλεσμα να πιστοποιηθεί καθαρός σε επόμενο νοσοκομείο. Ο ιατρικός σύλλογος της πολιτείας χρειάστηκε πάνω από έναν χρόνο από τις πρώτες καταγγελίες για να αναστείλει την άδειά του τον Ιούνιο του 2013 και να την ανακαλέσει τον Δεκέμβριο. Καταδικάστηκε τον Φεβρουάριο του 2017 σε ισόβια.
Στη Βρετανία, το πόρισμα της ανεξάρτητης έρευνας για τον χειρουργό μαστού Ian Paterson, που δημοσιεύθηκε τον Φεβρουάριο του 2020, κατέληξε ότι ένα «δυσλειτουργικό» σύστημα υγείας επέτρεψε επί χρόνια εκατοντάδες περιττές επεμβάσεις, με ιδιαίτερη έμφαση στα κενά εποπτείας του ιδιωτικού τομέα και στη μη διασύνδεση των μηχανισμών ελέγχου.
Και στις Ηνωμένες Πολιτείες, η υπόθεση της Joan Rivers το 2014 έδειξε τι σημαίνει παρέκκλιση σε εξωνοσοκομειακή μονάδα. Η ηθοποιός πέθανε σε ενδοσκοπικό κέντρο της Νέας Υόρκης, όπου, σύμφωνα με τα πορίσματα των ελέγχων και τη σχετική αγωγή που κατέληξε σε συμβιβασμό, εκτελέστηκε πράξη για την οποία δεν υπήρχε συναίνεση, ενώ ο διευθυντής του κέντρου αποχώρησε. Δύο χρόνια νωρίτερα, στο Λος Άντζελες, ο καρδιολόγος Conrad Murray είχε καταδικαστεί για ανθρωποκτονία εξ αμελείας, επειδή χορήγησε νοσοκομειακό αναισθητικό σε κατοικία, χωρίς κατάλληλο εξοπλισμό παρακολούθησης και με καθυστερημένη κλήση βοήθειας.
Το μοτίβο επαναλαμβάνεται με τρομακτική συνέπεια. Ένας επαγγελματίας εκτός πλαισίου, ένα περιβάλλον που δεν αντέχει την επιπλοκή, ένας εποπτικός μηχανισμός που γνωρίζει και καθυστερεί, και ένα σύστημα που κινητοποιείται μόνο όταν το θύμα έχει όνομα.
Η Ελλάδα συνεχίζει στο ίδιο μοτίβο
Τον Μάιο του 2024, η Χαρά Ιωαννίδη, πενήντα επτά ετών, πέθανε μετά από λιποαναρρόφηση σε ιατρείο της Γλυφάδας. Ο πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Πλαστικής Χειρουργικής Γιάννης Λύρας κατήγγειλε δημοσίως ότι ο ιατρός που εκτέλεσε την επέμβαση δεν ήταν πλαστικός χειρουργός και ότι δεν είχε προηγηθεί προεγχειρητικός έλεγχος, προσθέτοντας μια φράση που αξίζει να μείνει. Επειδή δεν είναι πλαστικός χειρουργός, δεν θα το χειριστεί το πειθαρχικό της ειδικότητας, αλλά ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών.
Τον Ιανουάριο του 2026, για τον θάνατο μιας γυναίκας μετά από τοκετό στην Ηλεία, αναισθησιολόγος και νοσηλευτής καταδικάστηκαν σε ποινή δύο ετών.
Δύο έτη. Αυτή είναι, στην πράξη, η τιμή που ορίζει το ελληνικό σύστημα για μια ζωή χαμένη από ιατρική παράλειψη. Και αυτή ακριβώς η τιμολόγηση εξηγεί γιατί το μοντέλο της Καρνεάδου ήταν οικονομικά ορθολογικό για όσους το έστησαν.
Η εκ των υστέρων εξιλέωση
Στις 11 Σεπτεμβρίου 2026, το Διοικητικό Συμβούλιο του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών συνεδρίασε εκτάκτως και αποφάσισε ομόφωνα αυτεπάγγελτο πειθαρχικό έλεγχο σε βάρος των δύο ιατρών, κίνηση προκαταρκτικής διαδικασίας για εισήγηση προς τον Πανελλήνιο Ιατρικό Σύλλογο, περί αναστολής της άδειας άσκησης επαγγέλματος, καθώς και παράσταση προς υποστήριξη της κατηγορίας στην ποινική δίκη.
Το πόρισμα της τριμελούς επιτροπής ελέγχου, που διενήργησε αυτοψία την επομένη του θανάτου, εισηγείται οριστική διακοπή λειτουργίας του ιατρείου και πρόστιμο 73.367,57 ευρώ σε βάρος της ιατρού, ενώ για τον σύζυγό της εξάμηνη αναστολή της βεβαίωσης λειτουργίας, πρόστιμο 14.673,51 ευρώ και πειθαρχική δίωξη για κατοχή μη αδειοδοτημένου εξοπλισμού υψηλής τεχνολογίας. Διαπιστώνει επίσης ότι οι φάκελοι ασθενών που είχαν υποβληθεί σε πλασμαφαίρεση στερούνταν προκαταρκτικού καρδιολογικού ελέγχου και ηλεκτροκαρδιογραφήματος.
Ο πρόεδρος του Συλλόγου, Γιώργος Πατούλης, ερωτηθείς για τις ευθύνες, απάντησε ότι αν οι ιατροί μετήλθαν παραπλανητικούς τρόπους και απατεωνικές καταστάσεις, αυτό βαρύνει τις ανακριτικές αρχές και όχι τον Σύλλογο.
Η απάντηση αυτή δεν είναι υπεράσπιση. Είναι ομολογία. Γιατί ακριβώς η αποτροπή των παραπλανητικών τρόπων είναι το περιεχόμενο της εποπτείας. Αν ο έλεγχος αποτυγχάνει κάθε φορά που ο ελεγχόμενος αποκρύπτει, τότε δεν υπάρχει έλεγχος. Υπάρχει τελετουργία συγκάλυψης…
Τι πρέπει να αλλάξει, και τι δεν πρόκειται
Ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, ανακοίνωσε σύσταση επιτροπής και νέο θεσμικό πλαίσιο για τις παραπλανητικές θαυματουργές θεραπείες στο διαδίκτυο, καλώντας στο τραπέζι τον ΠΙΣ, τον ΙΣΑ και το ΕΚΠΑ. Δηλαδή, το νέο πλαίσιο για την αποτυχία της εποπτείας θα σχεδιαστεί από τους φορείς που απέτυχαν στην εποπτεία.
Τα μέτρα που πραγματικά θα άλλαζαν κάτι είναι γνωστά και ακριβώς γι’ αυτό δεν λαμβάνονται.
– Θεσμικός διαχωρισμός της αδειοδότησης και του ελέγχου από τον επαγγελματικό σύλλογο, με ανάθεση σε ανεξάρτητη αρχή επιθεώρησης υπηρεσιών υγείας με δικούς της επιθεωρητές, ανακριτικές εξουσίες και υποχρέωση αιφνιδιαστικών ελέγχων.
– Υποχρεωτικό, δημόσια προσβάσιμο μητρώο ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού ανά αδειοδοτημένο χώρο, με αυτεπάγγελτη διασταύρωση εισαγωγών και τελωνειακών δεδομένων. Ένα μηχάνημα πλασμαφαίρεσης δεν εμφανίζεται από το πουθενά. Αγοράζεται, εισάγεται, τιμολογείται και συντηρείται.
– Επαλήθευση κάθε δήλωσης συμμόρφωσης με επανέλεγχο εντός τριμήνου. Η αποδοχή δήλωσης χωρίς επαλήθευση συνιστά η ίδια πλημμελή άσκηση καθήκοντος.
– Υποχρεωτική δημοσιότητα όλων των πειθαρχικών αποφάσεων και του χρόνου διεκπεραίωσής τους, ώστε η παραγραφή να παύσει να είναι αόρατη.
– Ρητή πρόβλεψη αστικής ευθύνης των εποπτικών ΝΠΔΔ κατά τα άρθρα 105 και 106 ΕισΝΑΚ για παράλειψη ελέγχου κατόπιν καταγγελίας, με αναγωγή κατά των υπαιτίων οργάνων.
– Πλήρης απαγόρευση της διαφήμισης ιατρικών πράξεων και αυτεπάγγελτη παρακολούθηση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από την εποπτική αρχή.
Η ιατροδικαστική της απροσδιόριστης αιτίας θανάτου
Η ιατροδικαστική έκθεση χαρακτήρισε την αιτία θανάτου απροσδιόριστη και αναμένονται τοξικολογικές και ιστολογικές εξετάσεις. Η νεκροψία πάντως δεν διαπίστωσε προϋπάρχουσα καρδιοπάθεια.
Ό,τι κι αν δείξουν, ένα είναι ήδη βέβαιο. Ένας άνθρωπος που ζήτησε βοήθεια βρέθηκε συνδεδεμένος σε μηχάνημα που δεν έπρεπε να βρίσκεται εκεί, σε χώρο που δεν επιτρεπόταν να το έχει, από ανθρώπους που δεν είχαν τα προσόντα να το χειριστούν, δίπλα σε έναν απινιδωτή που δεν λειτουργούσε.
Αυτό δεν είναι ατύχημα. Είναι το προβλέψιμο αποτέλεσμα μιας αλυσίδας αποφάσεων και μιας ισάριθμης αλυσίδας παραλείψεων.
Η κοινωνία δεν χρειάζεται τιμητές που συγκλονίζονται μετά. Χρειάζεται εποπτικές αρχές που σφραγίζουν πριν. Και όσο η θεσμική ανοχή παραμένει ο κανόνας, το όνομα του Γιώργου Μαζωνάκη δεν θα είναι το τελευταίο που θα μας συγκλονίσει, θα είναι απλώς γραμμένο με αστερόσκονι, σε μία οδό προδιαγεγραμμένου θανάτου…
0 Σχόλια
Αφήστε ένα σχόλιο