Γιατί οι ΗΠΑ δεν σταμάτησαν την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974 – Ο ρόλος του Νίξον και του Κίσινγκερ

• Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974 παραμένει μία από τις πιο καθοριστικές στιγμές της σύγχρονης ιστορίας. Πολλοί αναρωτιούνται γιατί οι Ηνωμένες Πολιτείες, με πρόεδρο τον Ρίτσαρντ Νίξον και υπουργό Εξωτερικών τον Χένρι Κίσινγκερ, δεν απέτρεψαν την επέμβαση. Οι απαντήσεις συνδέονται με τον Ψυχρό Πόλεμο, τη στρατηγική σημασία της Τουρκίας και τις πολιτικές εξελίξεις στην Ουάσιγκτον.

Το γεωπολιτικό σκηνικό της εποχής
Τον Ιούλιο του 1974, μετά το πραξικόπημα της ελληνικής χούντας κατά του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, η Τουρκία προχώρησε σε στρατιωτική εισβολή, επικαλούμενη τα δικαιώματα που απορρέουν από τη Συνθήκη Εγγυήσεως του 1960.

Εκείνη την περίοδο οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν στραμμένη την προσοχή τους κυρίως στον Ψυχρό Πόλεμο και στην αντιπαράθεση με τη Σοβιετική Ένωση. Για την Ουάσιγκτον, η διατήρηση της συνοχής του ΝΑΤΟ και η στρατηγική σημασία της Τουρκίας θεωρούνταν ύψιστης προτεραιότητας.

Η κρίση του Γουότεργκεϊτ αποδυνάμωσε τον Νίξον
Την ίδια στιγμή, ο πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον βρισκόταν στο επίκεντρο του σκανδάλου Γουότεργκεϊτ, το οποίο είχε αποδυναμώσει σημαντικά την πολιτική του θέση. Λίγες εβδομάδες μετά την εισβολή, αναγκάστηκε να παραιτηθεί από την προεδρία.

Η κατάσταση αυτή είχε ως αποτέλεσμα τη μεταφορά μεγάλου μέρους της εξωτερικής πολιτικής στον υπουργό Εξωτερικών Χένρι Κίσινγκερ, ο οποίος διαχειρίστηκε την κρίση.

Η στρατηγική του Κίσινγκερ
Ο Κίσινγκερ ακολούθησε τη λεγόμενη πολιτική του ρεαλισμού (Realpolitik), δίνοντας προτεραιότητα στα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ.

Η Τουρκία θεωρούνταν κρίσιμος σύμμαχος λόγω της γεωγραφικής της θέσης απέναντι στη Σοβιετική Ένωση, γεγονός που, σύμφωνα με πολλούς ιστορικούς, οδήγησε την Ουάσιγκτον να αποφύγει την άσκηση ισχυρής πίεσης προς την Άγκυρα.

Θα μπορούσαν οι ΗΠΑ να αποτρέψουν την εισβολή;
Το ερώτημα παραμένει αντικείμενο έντονης ιστορικής συζήτησης.

Αρκετοί ερευνητές εκτιμούν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες διέθεταν την απαραίτητη πολιτική και διπλωματική επιρροή ώστε να πιέσουν αποτελεσματικότερα την Τουρκία, ιδιαίτερα πριν από τη δεύτερη φάση της εισβολής τον Αύγουστο του 1974.

Άλλοι, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι η Άγκυρα είχε λάβει στρατηγικές αποφάσεις που δύσκολα θα ανέτρεπε ακόμη και υπό έντονη αμερικανική πίεση.

Ένα ιστορικό ερώτημα που παραμένει ανοιχτό
Περισσότερα από 50 χρόνια μετά, η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών απέναντι στην τουρκική εισβολή εξακολουθεί να προκαλεί αντιπαραθέσεις. Για πολλούς, η Ουάσιγκτον δεν αξιοποίησε την επιρροή που διέθετε για να αποτρέψει την τραγωδία της Κύπρου. Για άλλους, οι αποφάσεις εκείνης της περιόδου καθορίστηκαν από τις σκληρές ισορροπίες του Ψυχρού Πολέμου και τα στρατηγικά συμφέροντα της εποχής.

Η υπόθεση εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα κεφάλαια της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής και της σύγχρονης ιστορίας της Ανατολικής Μεσογείου.