- Η Ελλάδα παράγει επιστήμονες και ερευνητές, αλλά δυσκολεύεται να τους κρατήσει και να τους αξιοποιήσει. Τα νέα στοιχεία του Παρατηρητηρίου ReICO αποτυπώνουν τις αδυναμίες της χώρας σε μισθούς, επενδύσεις και θέσεις εργασίας στην Έρευνα και την Καινοτομία, την ώρα που η διεθνής τάση κινείται προς την ενίσχυση του επιστημονικού και τεχνολογικού ανθρώπινου δυναμικού.
Τα στοιχεία που αφορούν την Ελλάδα αποκαλύπτουν μια σημαντική αντίφαση. Από τη μία πλευρά, η χώρα παράγει μεγάλο αριθμό αποφοίτων σε επιστημονικούς και τεχνολογικούς κλάδους και διαθέτει ερευνητές με υψηλή κατάρτιση. Από την άλλη, οι αμοιβές παραμένουν χαμηλές, οι ευκαιρίες απασχόλησης περιορισμένες και οι επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία δεν επαρκούν για να αξιοποιηθεί το ανθρώπινο αυτό κεφάλαιο.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η εικόνα των αποδοχών στον χώρο της Έρευνας και Ανάπτυξης. Η Ελλάδα εμφανίζει το χαμηλότερο μισθολογικό κόστος για εργαζόμενους στην Ε&Α μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ. Σε όρους Ισοτιμίας Αγοραστικής Δύναμης, το ετήσιο κόστος ανέρχεται περίπου σε 50.100 δολάρια, όταν ο μέσος όρος των χωρών του ΟΟΣΑ φτάνει τα 96.400 δολάρια και στις ΗΠΑ ξεπερνά τα 205.000 δολάρια.
Η κατάσταση αυτή εξηγεί σε σημαντικό βαθμό γιατί πολλοί νέοι επιστήμονες αναζητούν επαγγελματικές διεξόδους εκτός Ελλάδας. Η χώρα εκπαιδεύει ανθρώπους υψηλής εξειδίκευσης, αλλά δεν δημιουργεί αντίστοιχες συνθήκες για να τους κρατήσει. Έτσι, η επένδυση στην εκπαίδευσή τους συχνά καταλήγει να αξιοποιείται από άλλες οικονομίες που προσφέρουν καλύτερες αμοιβές και περισσότερες δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης.
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τις αμοιβές. Συνδέεται και με τη συνολική δομή της ελληνικής οικονομίας, η οποία εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε δραστηριότητες χαμηλής παραγωγικότητας και περιορισμένης τεχνολογικής έντασης. Κλάδοι όπως ο τουρισμός, η εστίαση και το λιανεμπόριο έχουν σημαντικό βάρος στην απασχόληση, ενώ οι επενδύσεις σε καινοτομία, τεχνολογία και έρευνα παραμένουν χαμηλότερες από εκείνες άλλων ευρωπαϊκών χωρών.
Παράλληλα, η Ελλάδα παρουσιάζει σημαντική παρουσία σε επιστημονικά επαγγέλματα. Το 3,9% της συνολικής απασχόλησης αφορά επαγγελματίες Επιστημών και Μηχανικής, ποσοστό ελαφρώς υψηλότερο από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και της ΕΕ. Το μεγάλο κενό εντοπίζεται στις Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών, όπου το αντίστοιχο ποσοστό περιορίζεται μόλις στο 1,3%, έναντι 3,1% στον ΟΟΣΑ και 3,2% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Συνολικά, οι επαγγελματίες στους τομείς των Επιστημών, της Μηχανικής και των ΤΠΕ αντιστοιχούν στην Ελλάδα στο 5,2% της συνολικής απασχόλησης. Με βάση αυτό το ποσοστό, η χώρα βρίσκεται στην 9η θέση από το τέλος μεταξύ των 38 κρατών του ΟΟΣΑ.
Στον τομέα της Έρευνας και Ανάπτυξης η εικόνα είναι κάπως καλύτερη, χωρίς όμως να καλύπτεται η απόσταση από τον διεθνή μέσο όρο. Στην Ελλάδα αντιστοιχούν 13,4 θέσεις εργασίας Ε&Α ανά 1.000 εργαζομένους, έναντι 14,9 στον ΟΟΣΑ και 15,3 στην ΕΕ. Το μεγαλύτερο μέρος αυτών των θέσεων αφορά ερευνητές που δραστηριοποιούνται κυρίως στα πανεπιστήμια, ενώ η συμμετοχή των επιχειρήσεων και της βιομηχανίας παραμένει περιορισμένη.
Αυτό θεωρείται ένα από τα βασικά μειονεκτήματα του ελληνικού παραγωγικού μοντέλου. Η έρευνα δεν συνδέεται επαρκώς με την επιχειρηματικότητα και τη βιομηχανική παραγωγή, με αποτέλεσμα η επιστημονική γνώση να μην μετατρέπεται στον βαθμό που θα μπορούσε σε καινοτόμα προϊόντα, υπηρεσίες και νέες θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης.
Την ίδια στιγμή, διεθνώς η τάση είναι διαφορετική. Στις χώρες του ΟΟΣΑ αυξάνεται σταθερά το ποσοστό των εργαζομένων στους τομείς της επιστήμης, της μηχανικής και των ΤΠΕ. Οι επαγγελματίες Επιστημών και Μηχανικής αυξήθηκαν από 3,2% της συνολικής απασχόλησης το 2017 σε 3,7% το 2024, ενώ οι εργαζόμενοι στις Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών αυξήθηκαν από 2% σε 3,1%.
Οι μεγαλύτερες επιδόσεις καταγράφονται σε χώρες όπως η Φινλανδία, το Ισραήλ, το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία και η Σουηδία, όπου το ποσοστό των εργαζομένων στους συγκεκριμένους τομείς ξεπερνά το 10% της συνολικής απασχόλησης.
Η απόσταση της Ελλάδας γίνεται ακόμη πιο εμφανής στη μεταποίηση υψηλής και μεσαίας τεχνολογίας. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat που επικαλείται το ΙΝΕ-ΓΣΕΕ, μόλις το 1,4% των εργαζομένων στη χώρα απασχολείται σε τέτοιους κλάδους, όταν το αντίστοιχο ποσοστό στην ΕΕ-27 φτάνει το 5,9%.
Η συνολική εικόνα που προκύπτει από τα στοιχεία του ReICO είναι ότι η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει πρωτίστως πρόβλημα έλλειψης επιστημόνων. Το βασικό ζήτημα είναι η αδυναμία της οικονομίας και του κράτους να δημιουργήσουν τις συνθήκες που θα επιτρέψουν σε αυτούς τους ανθρώπους να εργαστούν, να αμειφθούν αξιοπρεπώς και να εξελιχθούν επαγγελματικά μέσα στη χώρα.
Χωρίς μεγαλύτερη χρηματοδότηση της έρευνας, ισχυρότερη σύνδεση πανεπιστημίων και επιχειρήσεων, περισσότερες επενδύσεις στην τεχνολογία και καλύτερες συνθήκες εργασίας, η Ελλάδα κινδυνεύει να συνεχίσει να εκπαιδεύει επιστήμονες για να τους αξιοποιούν τελικά άλλες χώρες. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μόνο να παράγει η χώρα περισσότερο επιστημονικό προσωπικό, αλλά να δημιουργήσει ένα παραγωγικό μοντέλο ικανό να το κρατήσει και να αξιοποιήσει τις γνώσεις και τις δεξιότητές του.
0 Σχόλια
Αφήστε ένα σχόλιο