Έχεις αυτοέλεγχο; Ίσως κάνεις ένα πράγμα διαφορετικά χωρίς να το καταλαβαίνεις

• Ο αυτοέλεγχος δεν σημαίνει να αντιστέκεσαι στον πειρασμό – αλλά να τον αποφεύγεις

Τα άτομα που διαθέτουν υψηλό αυτοέλεγχο δεν είναι απαραίτητα εκείνα που δίνουν καθημερινά μάχες με τους πειρασμούς. Στην πραγματικότητα, φαίνεται πως έχουν αναπτύξει μια διαφορετική στρατηγική: φροντίζουν να μην έρχονται συχνά αντιμέτωπα μαζί τους.

Η εικόνα είναι γνώριμη. Ένα τραπέζι γεμάτο φαγητά, ένα γλυκό που μοιάζει ακαταμάχητο και η κλασική ερώτηση: «Πώς καταφέρνεις να μην το φας;». Για ορισμένους ανθρώπους η απάντηση δεν βρίσκεται στη δύναμη της θέλησης, αλλά στην επιλογή να μην μπουν εξαρχής στη διαδικασία της αντίστασης.

Δεν είναι θέμα «σιδερένιας» θέλησης

Έρευνες έχουν συνδέσει τον υψηλό αυτοέλεγχο με καλύτερες επιδόσεις στο σχολείο και την εργασία, πιο σταθερές σχέσεις και μικρότερη πιθανότητα επιβλαβών συμπεριφορών. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι αυτοί διαθέτουν έναν ακούραστο «μυ» αυτοπειθαρχίας.

Πειράματα έχουν δείξει ότι η συνεχής προσπάθεια να καταπνίξουμε μια επιθυμία είναι ιδιαίτερα απαιτητική για τον εγκέφαλο. Όταν κάποιος καταναλώνει διαρκώς πνευματική ενέργεια για να αντισταθεί σε έναν πειρασμό, μπορεί αργότερα να δυσκολευτεί περισσότερο να διαχειριστεί άλλες απαιτητικές εργασίες.

Μάλιστα, ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι οι άνθρωποι με υψηλό αυτοέλεγχο δεν διαθέτουν απαραίτητα ισχυρότερη ικανότητα αντίστασης. Αντίθετα, μπορεί να εξαντλούνται περισσότερο όταν αυτή η ικανότητα δοκιμάζεται έντονα.

 Η πραγματική διαφορά βρίσκεται στην πρόληψη

Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι οι άνθρωποι με υψηλό αυτοέλεγχο φαίνεται να συναντούν λιγότερους πειρασμούς στην καθημερινότητά τους.

Σε έρευνα όπου συμμετέχοντες κατέγραφαν τις επιθυμίες τους κατά τη διάρκεια της ημέρας, διαπιστώθηκε ότι όσοι είχαν υψηλότερο αυτοέλεγχο δεν παρουσίαζαν λιγότερες επιθυμίες συνολικά. Είχαν όμως λιγότερες επιθυμίες που τους δημιουργούσαν εσωτερική σύγκρουση και απαιτούσαν προσπάθεια για να τις αντιμετωπίσουν.

Με άλλα λόγια, δεν περνούσαν όλη την ημέρα λέγοντας «όχι». Είχαν οργανώσει τη ζωή τους έτσι ώστε να χρειάζεται να λένε “όχι” πολύ λιγότερο.

Για παράδειγμα, κάποιος που θέλει να συγκεντρωθεί στη δουλειά μπορεί να επιλέξει ένα ήσυχο περιβάλλον και να απομακρύνει το κινητό του, αντί να προσπαθεί κάθε λίγα λεπτά να αγνοήσει τις ειδοποιήσεις.

Οι συνήθειες κάνουν τη διαφορά

Ένας ακόμη παράγοντας είναι η δημιουργία σταθερών συνηθειών. Όταν μια επιθυμητή συμπεριφορά γίνει μέρος της καθημερινής ρουτίνας, χρειάζεται λιγότερη συνειδητή προσπάθεια για να διατηρηθεί.

Άνθρωποι με υψηλό αυτοέλεγχο φαίνεται να είναι πιο συνεπείς στην άσκηση, στη διατήρηση υγιεινών συνηθειών και σε δραστηριότητες που έχουν ενσωματώσει στο πρόγραμμά τους.

Το μυστικό, επομένως, δεν είναι να επιστρατεύουν κάθε φορά τεράστια αποθέματα θέλησης. Είναι ότι έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον και μια καθημερινότητα που τους βοηθούν να μην εξαρτώνται συνεχώς από αυτήν.

Η «έξυπνη» αυτοπειθαρχία

Αυτή η προσέγγιση περιγράφεται ως μια μορφή στρατηγικής αυτορρύθμισης. Η αποφυγή ενός πειρασμού πριν εμφανιστεί απαιτεί προνοητικότητα και αυτογνωσία, αλλά τελικά εξοικονομεί πολύ περισσότερη ψυχική ενέργεια από τη διαρκή αντίσταση.

Αν γνωρίζεις, για παράδειγμα, ότι δυσκολεύεσαι να αντισταθείς στα γλυκά μετά από ένα πλούσιο γεύμα, μπορείς να αποφασίσεις εκ των προτέρων τι θα παραγγείλεις ή ακόμη και να μην εκτεθείς στον συγκεκριμένο πειρασμό.

Έτσι, ο πραγματικός αυτοέλεγχος ίσως δεν είναι το να κάθεσαι μπροστά σε ένα λαχταριστό γλυκό και να επαναλαμβάνεις «δεν θα το φάω».

Είναι να έχεις φροντίσει από πριν ώστε να μη χρειαστεί καν να δώσεις αυτή τη μάχη.